Nummer 14, 22 september 2017

Auteurs: Leo Mudde, Marten Muskee en Paul van der Zwan

De VNG ziet in de laatste begroting van het kabinet-Rutte II kleine stapjes in de goede richting op voor gemeenten belangrijke terreinen. ‘Voor grote stappen moet vanzelfsprekend gewacht worden op het regeerakkoord’, aldus voorzitter Jan van Zanen in een eerste reactie op de Rijksbegroting 2018. De belangrijkste maatregelen die het lokaal bestuur raken, heeft de redactie voor u op een rij gezet. Speciaal aandacht voor het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie, het voor gemeenten meest in het oog springende voorstel dat op Prinsjesdag is gepresenteerd.

Vitalisering lokale democratie

Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen werkt het ministerie van BZK aan een breed aanbod van voorbeelden, instrumenten en praktijkervaringen die zijn gericht op de vitalisering van de democratie in gemeenten.
Het departement werkt daarbij samen met de VNG, de beroepsverenigingen en maatschappelijke partners. De samenwerking moet nieuwe colleges en raden helpen bij de ontwikkeling van een meervoudige lokale democratie.
Burgers geven in de eerste plaats zelf invulling aan hun burgerschap. Een randvoorwaarde daarvoor is een maatschappelijke dialoog over de betekenis van burgerschap voor burgers, hoe mensen met elkaar samenleven en wat hen bindt. Er is voldoende debat maar vaak binnen groepen en niet tussen verschillende groepen burgers. Met het oog hierop ontwikkelt BZK instrumenten voor gemeenten en maatschappelijke organisaties om het gesprek tussen burgers onderling te faciliteren op zo’n manier dat ook burgers die elkaar niet zo snel zouden treffen met elkaar in gesprek komen. Een voorbeeld daarvan vormt een handleiding voor de organisatie van een burgerconferentie.
Op decentraal niveau zijn er in Nederland ongeveer twaalfduizend politieke ambtsdragers actief in gemeenten, provincies en waterschappen. Om te zorgen dat er voldoende goed toegeruste politieke ambtsdragers beschikbaar zijn en beschikbaar blijven, werkt BZK samen met de beroepsgroepen, de VNG, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen aan de versterking van het politieke ambt. Dit gebeurt door te investeren in de toerusting en het samenspel van politieke ambtsdragers en in de zichtbaarheid van de meerwaarde van het politieke ambt.
De rechtspositie van ambtenaren wordt met de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren gelijkgetrokken met de rechtspositie van werknemers in het bedrijfsleven. In de reeds door het parlement aangenomen wet zijn nog niet alle overgangsbepalingen opgenomen. De conceptteksten van de implementatiewetten gaan volgend jaar voor advies naar de Raad van State. In samenspraak met de koepels van werkgevers en de centrales van overheidspersoneel be-kijkt BZK welke veranderingen de invoering van het private arbeidsrecht met zich meebrengt voor het overlegstelsel. (PvdZ)

‘Fundament voor goede zorg ligt er nu’

De afgelopen jaren is veel bereikt. Er ligt nu een goed fundament waarop een nieuw kabinet verder kan bouwen aan goede, betaalbare en voor iedereen beschikbare zorg. 
Het demissionair kabinet heeft voor het komend jaar flink wat extra geld vrijgemaakt voor de zorg. Een groot deel daarvan, 435 miljoen euro, gaat naar de verpleeghuizen. Voor de arbeidsmarkt in de zorg is tussen nu en 2022 350 miljoen beschikbaar. Dat is bestemd voor betere opleidingen, het aantrekken van nieuwe medewerkers en herintreders en het behoud van bestaand personeel in sectoren als wijkverpleging, ambulancezorg, intensive care en spoedeisende hulp.
Gemeenten zijn nu volgens het kabinet aan zet om de zorg dicht bij huis te gaan vernieuwen, zodat cliënten daadwerkelijk gaan merken dat de zorg verbetert. Daarvoor is verdere professionalisering nodig, evenals meer samenwerking tussen zorgverleners in de sociale en medische zorg. De regie daarvan berust bij de gemeenten.
Een punt van aandacht vormen de oplopende administratieve lasten. Die moeten ‘drastisch’ afnemen, zo staat in de VWS-begroting. Om dat te bereiken, bereidt het kabinet een aanpassing van de wet voor. (LM)

Minder administratie voor hulpverleners

Het kabinet wil de Jeugdwet aanpassen, waardoor administratieve verplichtingen tot het verleden behoren en afspraken tussen gemeenten en zorgaanbieders zo veel mogelijk worden gestandaardiseerd.
Nog altijd zijn er kinderen die niet veilig opgroeien waardoor ze een kleinere kans hebben op een gezond en gelukkig leven. Dat moet veranderen, vindt het kabinet. Hulpverleners moeten zich de komende jaren meer kunnen richten op hulp aan kinderen en hun ouders en minder tijd kwijt zijn aan administratie.
Daarnaast moet het volgende kabinet blijven inzetten op een gezonde leefstijl om lichamelijke en psychische klachten te voorkomen. De jeugd heeft daarbij prioriteit. 120 gemeenten mogen zich inmiddels JOGG-gemeente noemen (Jongeren Op Gezond Gewicht), en er zijn nu 1200 gezonde scholen en 600 gezonde schoolkantines. Uiteindelijk moet in 2020 in ten minste 75 gemeenten een daling van het overgewicht onder jongeren zijn gerealiseerd. (LM)

Verder met aanpak georganiseerde misdaad

De politie, het Openbaar Ministerie, de bijzondere opsporingsdiensten, gemeenten, de Belastingdienst en het Rijk zullen ook in 2018 als één overheid samenwerken bij de intensieve aanpak van georganiseerde misdaad. De ondermijnende effecten daarvan op de samenleving blijven een ernstige bedreiging in Nederland. 
Voor volgend jaar is daarvoor tien miljoen euro beschikbaar gesteld. Het accent bij die aanpak kan per regio verschillen. Zo kan de aanpak van outlaw motorclubs en vrijplaatsen centraal staan. Daarnaast pakken de partijen de dreigingen aan die het Nationaal Dreigingsbeeld signaleert: drugscriminaliteit, witwassen/vastgoed, mensenhandel en -smokkel, fraude, wapens en kinderporno. Bij strafzaken met financieel gewin wordt ingezet op het afpakken van crimineel vermogen; daarvoor is in 2018 dertig miljoen euro beschikbaar.
In 2018 wordt de aanpak van overvallen, straatroven, woning inbraken en geweldsdelicten wegens succes voortgezet. Daarbij ligt de nadruk op het verhogen van het ophelderingspercentage, het afpakken van crimineel vermogen, een zorgvuldige bejegening van het slachtoffer en het maken van heldere afspraken op lokaal niveau over de beste lokale aanpak.
Voor deze aanpak en onderliggende maatregelen investeert het ministerie van VenJ tot en met 2021 jaarlijks ruim 7,5 miljoen euro. In 2018 wordt technopreventie op smartphones, tablets en laptops maar ook buurtpreventie gestimuleerd. (PvdZ)

Impuls circulaire economie

Om ervoor te zorgen dat de Nederlandse economie in 2050 volledig op hernieuwbare grondstoffen draait, komen er in 2018 aanvullende initiatieven van het Rijk en het bedrijfsleven.
In 2018 gaan de plannen van het dit jaar getekende Grondstoffenakkoord in uitvoering en worden waar nodig bijgestuurd. Dit gaat om afspraken voor het volledig circulair maken van biomassa, voedsel, kunststoffen, maakindustrie, bouw en consumptiegoederen in 2050.
Het kabinet wil een reductie van het nationale verbruik van primaire grondstoffen van 50 procent in 2030, als tussenstap naar een volledig circulaire economie in 2050. (MM)

Robuuste woningmarkt

Volgens het kabinet heeft de woningmarkt zich de afgelopen jaren krachtig hersteld. In 2018 wordt verder gewerkt aan een robuuste woningmarkt en energiezuinige woningbouw met voldoende aanbod en minder schulden.
Het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid werken via de gezamenlijke Bouwagenda aan een sterke en innovatieve bouwsector. Dit moet bijdragen aan de bouw van zo’n 1 miljoen energiezuinige nieuwbouwwoningen die de komende decennia nodig zijn. Door de bundeling van allerlei regels in de Omgevingswet wordt het makkelijker om woningbouwprojecten te starten.
Er ook zijn maatregelen genomen die de bouw van huurwoningen voor middeninkomens stimuleren. Daar is veel vraag naar. Rijk, gemeenten, investeerders en woningcorporaties zitten daarvoor samen aan tafel. Begin volgend jaar brengt de voorzitter van de samenwerkingstafel zijn eindrapport uit. (MM)

SZW geeft gemeenten de ruimte

De bewindslieden van SZW geven het toe: ze hebben de afgelopen jaren veel gevraagd van de gemeenten en de uitvoeringsorganisaties. Maar nu moeten zij de ruimte krijgen.
Ruimte om hun dienstverlening te optimaliseren, zodat de uitvoering nog beter aansluit op de behoeften van inwoners. Dat hoeven ze niet alleen te doen, SZW blijft daar intensief bij betrokken.
In hun begroting sommen Lodewijk Asscher en Jetta Klijnsma nog maar eens op wat er al op de rails staat: de Werkkamers bijvoorbeeld, waarin afspraken worden gemaakt over zoiets als een uniforme no-riskpolis voor mensen met een arbeidshandicap. Of de beschutte werkplekken die gemeenten nu wettelijk verplicht moeten aanbieden.
Maar om de uitvoering van het sociaal domein nog effectiever te maken, moet bij de vormgeving van het beleid scherper rekening worden gehouden met de doelgroep op wie het beleid gericht is. Zo wil het kabinet de (gedrags)wetenschap betrekken bij het beleid, om meer inzicht te krijgen in de doelgroepen. 
De aantrekkende economie biedt kansen, schrijft het kabinet in de begroting. ‘Ook voor mensen die hierbij publieke ondersteuning nodig hebben.’ Dan moet er wel beter dan nu worden samengewerkt tussen gemeenten, 
hun socialewerkbedrijven, het UWV, onderwijs, bemiddelaars werknemers 
en werkgevers in de 35 arbeidsmarktregio’s. (LM)

Slimmere mobiliteit

Om Nederland in beweging te houden, stimuleert en ontwikkelt het ministerie van Infrastructuur en Milieu nieuwe vervoerstechnieken en slimmere vormen van mobiliteit.
Doel is om mensen zo efficiënt en comfortabel mogelijk van a naar b te laten reizen, waarbij zij soepel kunnen overstappen tussen verschillende vervoermiddelen. Welk vervoermiddel dat is, wordt steeds minder van belang. Er is een trend zichtbaar dat mobiliteit steeds vaker een dienst wordt.
Er komt een gerichte aanpak voor de termijn 2018-2020 om de bereikbaarheid in stedelijke gebieden te verbeteren, nieuwe vervoersconcepten te ontwikkelen en de CO2-uitstoot terug te dringen.
De overgang naar slimmer en groener transport gaat samen met de stappen in de ontwikkeling van onder meer zelfrijdende auto’s en met verder in de toekomst liggende ontwikkelingen als transport met drones en de hyperloop. De aandacht voor energieneutrale en duurzame infrastructuur en vervoermiddelen neemt daarbij toe. (MM)

Nieuwe rijstroken, meer treinen

In 2018 krijgt Nederland er 268 kilometer aan nieuwe rijstroken bij. Met de projecten uit het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) komt daar tot en met 2031 nog minstens 1000 kilometer bij.
In 2018 investeert IenM 2,6 miljard euro in het hoofdwegennet. Grote wegprojecten waaraan in 2018 gewerkt wordt zijn onder meer de Rijnlandroute, de Rotterdamsebaan, de projecten Zuidasdok, de A10-knooppunten de Nieuwe Meer en Amstel, A1 Apeldoorn-Azelo en de A15 Papendrecht-Sliedrecht. In de afgelopen jaren is er ruim 700 km extra aan rijstroken aangelegd.
Op een aantal plekken in Nederland wordt het spoor voorbereid op meer treinen. Het Rijk investeert 2,2 miljard euro in het spoorwegennet. Met ingang van de nieuwe landelijke dienstregeling 2018 rijden er elk uur zes intercity’s tussen Amsterdam, Utrecht en Eindhoven, een van de drukste trajecten in Nederland. Ook gaan hier extra sprinters rijden. (MM)

Impuls voor Kustwacht Cariben

Zowel in 2017 als in 2018 is vier miljoen euro beschikbaar voor versterking van de Kustwacht in het Caribisch deel van het Koninkrijk.
De veiligheidssituatie geeft daar volgens het kabinet aanleiding toe. De spanningen in buurland Venezuela kunnen leiden tot illegale immigrantenstromen naar vooral Curaçao, maar daar is het land niet op berekend. Bovendien is de route Venezuela-Curaçao is al jaren een favoriete smokkelroute voor drugs, wapens en gevluchte criminelen.
Het geld is onder meer bedoeld voor het onderhoud van het materiaal en ondersteuning van andere defensieonderdelen aan de Kustwacht. In 2018 wordt ook begonnen met de stapsgewijze vervanging van de twaalf snelle rubberboten die vooral worden gebruikt voor het benaderen en aan boord gaan van andere schepen. (LM)