Bekijk de uitnodiging voor het symposium

Boeken

Directe aanleiding was de verschijning van 2 boeken: Juridische vragen in het sociaal domein deel 2 en deel 3. Initiatiefnemers, juristen en auteurs Geerten Boogaard, Coen Modderman en Tim Robbe gingen in gesprek met sociaaldomeindeskundigen Ingrid Hoogstrate (VNG), Duco Stuurman (Amsterdam), Krista van Melick (Peel en Maas) en Thomas Kampen (Universiteit voor Humanistiek).  

Achtergrond

Vertrekpunt was de toch wel lastige werkelijkheid die de boeken en de praktijk van 10 jaar decentralisaties bloot leggen. De bedoeling van de decentralisatie was dat het allemaal anders moest. Niet langer publieke voorzieningen vanuit rechten en protocollen, maar vanuit behoeften en mogelijkheden. De meeste wetten hadden daarom een open karakter, begrensd door het recht.

Inmiddels zijn we 10 jaar verder. Rechterlijke uitspraken lijken de gemeentelijke vrijheid te beperken en juridische normen botsen met enige regelmaat met sociale doelen. Bij de eerste staat de gemeenschap centraal, bij de tweede de individuele rechtsbescherming. Groeit het recht wel mee met de veranderende werkelijkheid. Of is het juist een ultieme bescherming van inwoners?

These vanuit het sociaal domein

Het gesprek volgde de Hegeliaanse drieslag van these, antithese, synthese. De these kwam vanuit gemeenten. In Amsterdam gaat eigenlijk veel goed. Van de duizenden beschikkingen leidt slechts een zeer klein tot deel tot een gegrond bezwaar. Toch gaat er veel tijd, geld en energie naar juridische procedures die vooral gevoerd worden door mensen met relatief weinig problemen. Ons juridisch kader maakt ongelijk investeren voor mensen in kwetsbare posities nu eenmaal lastig. 

In Peel en Maas op haar beurt wil de gemeente zaken van de gemeenschap niet overnemen maar faciliteren. Deze beleidsvisie is in de casus ‘hendig’, een alternatief voor jeugdhulp dat uitgaat vanuit vertrouwen en doen wat nodig is, gelukt.  Maar in de casus waarin de gemeente maatschappelijk organisaties wil subsidiëren die passen in hun gemeenschapsvisie, verplichtte de rechter onlangs een openbare verdeelprocedure voor andere gegadigden.

Antithese vanuit het recht

De juristen gaven vervolgens als ‘antithese’ aan dat in het recht nu eenmaal als kenmerk heeft dat de individuele rechtsbescherming voorop staat. De motiveringsgrond van gemeenten is daarbij van groot belang is, iets waar gemeenten soms te makkelijk over denken. Zonder redelijke motivering zal de rechter altijd ingrijpen ter bescherming van het individu. Daarnaast heeft het recht oog voor een transparant speelveld, met mogelijkheden voor nieuwe toetreders.  

Toewerken naar een synthese 

De discussie mondde uit in 2 kernvragen. Allereerst: hoe kunnen individuele rechten geborgd blijven als we vanuit het sociaal domein de beweging naar collectieve aanpakken en ongelijk investeren willen maken? Ten tweede: hoe kun je als gemeente relaties aangaan met organisaties en aanbieders die passen in jouw visie zonder de strenge tucht van aanbestedingen? Aan het eind bleken er voor een mogelijke synthese tenminste drie uitdagingen te zijn.

Nieuw juridisch construct

Voor de relatie tussen gemeente en inwoner zal er een gewerkt moeten worden aan een nieuw juridisch construct waarin zowel recht wordt gedaan aan het aspect van schaarste en gemeenschap als aan individuele rechtsbescherming. Nu is het zo dat dat het recht altijd een opwaartse druk creëert. Als er budget is voor 10 beschikkingen dan zal de rechter ook de 11e honoreren als die voldoet aan de criteria. We zullen moeten nadenken over een construct dat juridisch mogelijk maakt dat alleen de tien meest prangende gevallen in aanmerking komen voor ondersteuning.

Democratische keuze voor aanbesteden of niet 

Voor de relatie tussen gemeente en maatschappelijke organisatie is een verkenning nodig of gemeenten bewust en gemotiveerd mogen kiezen voor ofwel aanbesteden ofwel niet-aanbesteden. Dat kan wellicht door de rol van de gemeenteraad als democratisch besluitvormingslichaam hierin veel meer te betrekken.

Professionalisering

Als 3e uitdaging werd genoemd het toewerken naar een meer robuust sociaal domein, met professionele standaarden en motiveringsgronden. Hoe meer het sociaal werk is geprofessionaliseerd (wat iets anders is dan bureaucratie en protocollen), hoe meer vertrouwen dit wekt en hoe minder de rechter ook geneigd zal zijn in te grijpen.

Het was een goed gesprek tussen 2 domeinen die vooral vraagt om vervolgdiscussie en vervolgstappen. Wilt u reageren? Stuur een mail aan: info@vng.nl