Nummer 9, 1 juni 2018

Auteur: Rogier van der Wal

Missing media.

De ‘boze burger’ en het maatschappelijk onbehagen zijn al een tijdje onderwerp van studie. Er was al een proefschrift over (van Eefje Steenvoorden uit 2016), drie BZK-medewerkers schreven vorig jaar een veelgeciteerd essay over de ‘on-verschijnselen’, Edith Schippers (minister) en Sybrand Buma (Kamerlid) gaven prikkelende, provocerende Schoo-lezingen en nu komt daar nog de essaybundel #Woest bij, uitgebracht door de Raad voor het Openbaar Bestuur. Die bevat in totaal achttien bijdragen, drie keer zes, voorafgegaan door een compacte inleiding.

De eerste zes gaan over de verontwaardiging van burgers, vervolgens wordt op de veerkracht en weerbaarheid van de democratische rechtsstaat ingezoomd en tot slot krijgt de rol van het openbaar bestuur uitgebreid aandacht. In hun inleiding geven de redacteuren aan dat deze indeling de drie doelen van de bundel weerspiegelt: inzicht in hoe het komt en in de mogelijkheden die de democratische rechtsstaat biedt om er goed mee om te gaan en concrete handelingsperspectieven voor wie er als bestuurder mee te maken krijgt. Daarbij wordt de nuance gezocht en prematuur ‘labelen’ vermeden. Boosheid kan immers een functie hebben en biedt kansen op positieve betrokkenheid van burgers, mits je er als bestuur goed mee omgaat en met de burgers de positieve draai weet te maken. Maar grensoverschrijdend gedrag is louter destructief en doet de democratie geen goed, dat moet dus worden voorkomen.
De ruim driehonderd pagina’s laten zich niet in kort bestek samenvatten, dat zou de veelkleurigheid en genuanceerdheid van deze essays ook geen recht doen. Voor wie de tijd neemt ze te lezen en op zich in te laten werken, valt er veel te halen. Aardig is het doorkijkje naar de 19e eeuw, toen juist ‘beschaafd protest’ de norm was. Uiteraard wordt er ook ingegaan op de rol van de (nieuwe) media. En op hoe je kunt voorkomen dat mensen zich tweederangsburgers voelen, zowel mondige burgers als diegenen met een migratieachtergrond. De democratie blijkt weerbaar genoeg om zelfcorrectie aan de dag te leggen, ook waar politieke partijen in Nederland en elders hun pijlen op de rechtsstaat richten.
Deel drie bevat de handelingsperspectieven. Daar gaat het over ondermijning, waar alleen repressie niet volstaat. Over de verschillende categorieën verontruste burgers die elk hun eigen aanpak vergen. Over hoe je conflicten kunt benutten als kans voor inclusieve besluitvorming. Over geweldsuitbarstingen en de-escalatie. En over de lessen die te trekken zijn uit de casus Geldermalsen (AZC), die wordt beschreven als storm die in fasen overtrekt.

Rogier van der Wal is strategisch beleidsadviseur wetenschap bij de VNG.

 #Woest. De kracht van verontwaardiging door Sarah L. de Lange en Jasper Zuure (red.). Raad voor het Openbaar Bestuur/Amsterdam University Press, € 22,99.