VNG Magazine nummer 10, 15 juni 2018

Auteur: Peter Noordanus

Pieter Tops schreef met Een ongetemde buurt een kroniek van twee buurten in Tilburg: de Vogeltjesbuurt en de Visserijbuurt. Het is ook de geschiedenis van driekwarteeuw maatschappelijk werk en de aanpak van achterstandswijken. Want zo zou je de beide buurten in beleidsjargon kunnen noemen. 

De inwoners zijn in de regel laag opgeleid, er is veel werkloosheid en ze zijn afhankelijkheid van uitkeringen. Tops laat zien dat de sociale cohesie in deze wijken hoog is. Het zijn redelijk gesloten buurten. Nieuwkomers moeten zich soms letterlijk naar binnen vechten om onderdeel van de buurtcultuur te worden. Buurten ook met een sterke zelfredzaamheid. De bewoners hebben geleerd te overleven. 
De participatiesamenleving, Tops constateert het (bijna) zonder cynisme, heeft zich daar al vroeg gevormd. Maar bepaald niet op de manier zoals het kabinet beoogt. De smokkeltraditie, stropen, andere (kleine) criminaliteit en sinds de jaren zeventig de lucratieve hennepteelt en daarna ook de productie van synthetische drugs. De overheid weet niet goed hoe met buurten als deze moet worden omgegaan. Waar het begon met een concentratie van ‘onaangepasten’ met streng maatschappelijk werk, wordt sinds de jaren zeventig ingezet op bewustwording, emancipatie en sociale stijging. Mondige buurtbewoners veren met deze wisselende beleidsstrategieën handig mee en weten de gemeente te vinden als er iets geregeld moet worden. De gemeente is vol in de wijk vertegenwoordigd en pleegt een betrokken maar vrijblijvende inzet. Het aardige van het boek van Tops is dat het kernachtig illustreert dat de wijkaanpak, die veel gemeenten kennen, voor herijking vatbaar is. 

Wijkaanpak nieuwe stijl
Veel gemeenten kennen immers dezelfde ‘ongetemde buurten’ als Tops in Tilburg beschrijft. En die wijken zijn een voedingsbodem voor ondermijnende criminaliteit. Het zijn overigens geen wijken die zomaar getemd moeten/kunnen worden. De (gemeentelijke) overheid is geen dompteur. Maar wel moet met nieuwe concepten voor wijkgericht werken voorkomen worden dat  nieuwe generaties in die wijken bijna als vanzelf in de criminaliteit verzeild raken. Dit vergt een wijkaanpak waarbij een stevig handhavende overheid verbonden wordt met een niet-vrijblijvende inzet op het gebied van onderwijs en arbeid. De aanpak die het kabinet terecht voorstaat als het om ondermijnende criminaliteit gaat, moet zich dan ook niet alleen richten op de repressieve kant, hoe nodig overigens ook, maar ook op preventie en daar hoort die wijkaanpak nieuwe stijl bij. Kiemen van die ‘nieuwe’ wijkaanpak zijn in sommige Nederlandse steden overigens al te vinden. Het gaat om doorontwikkeling en het volwassen maken ervan. 
Het boekje van Tops laat zien dat hier een urgente én weerbarstige opgave ligt. 

Peter Noordanus is oud-burgemeester van Tilburg en voorzitter van het Landelijk Strategisch Overleg Aanpak Ondermijning.

Een ongetemde buurt door Pieter Tops. € 19,99, Uitgeverij Balans.