De ombudsman is een onafhankelijke instantie die iedereen die een klacht heeft over de gemeente op weg helpt als ze er niet zelf uitkomen met de gemeente. Alle gemeenten van Nederland hebben een ombudsman. Voor 84 procent van de gemeenten is dat de Nationale ombudsman en 16 procent van de gemeenten heeft een eigen ombudsman.
Op deze kaart kunt u zien of uw gemeente een eigen ombudsman heeft of is aangesloten bij de Nationale ombudsman.
Klachtbehandeling
Inwoners moeten hun klacht altijd eerst indienen bij de gemeente. De gemeente kan dan direct zoeken naar een oplossing. Als de klager ontevreden is over de afhandeling van de klacht door de gemeente, kan de klager terecht bij de ombudsman. De ombudsman onderzoekt of er een oplossing mogelijk is, onder andere door in gesprek te gaan met de klager en (een vertegenwoordiger van) het college van burgemeester en wethouders. Komen de klager en het college er niet uit, dan doet de ombudsman uitspraak over de klacht. De gemeente neemt de uitspraak van de ombudsman bijna altijd over.
Hulptroep van de gemeenteraad
De ombudsman is een hulptroep van de gemeenteraad. In het jaarverslag dat uw gemeente ontvangt, informeert de ombudsman de raad over de aard en omvang van de klachten die de ombudsman heeft ontvangen. Daarnaast bevatten de algemene en specifieke rapporten van de ombudsman aanbevelingen en adviezen om de gemeentelijke dienstverlening te verbeteren. Het wordt aangeraden om jaarlijks zowel de jaarverslagen van de eigen organisatie als die van de ombudsman te agenderen in een raads- of commissievergadering over dienstverlening. Zo kan de raad het college bevragen over beide verslagen. Denk hierbij aan vragen over de kwaliteit van dienstverlening en gevolgen van beleid voor inwoners.
De minister van BZK stelt het budget vast voor de Nationale ombudsman. Deze bedraagt voor 2025 € 0,2845 per inwoner van de gemeente. De bevoegdheden van de ombudsman staan in hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De gemeenteraad heeft geen zeggenschap over de bevoegdheden van de ombudsman.
Kinderombudsman en Veteranenombudsman
Naast de reguliere ombudsman bestaan er in Nederland twee gespecialiseerde ombudsmannen met een eigen taak en rol. De Kinderombudsman ziet toe op de naleving van kinderrechten in Nederland, ook binnen gemeenten. De Kinderombudsman behandelt niet alleen klachten, maar adviseert gemeenten ook over hoe kinderrechten nageleefd kunnen worden. Dit is in tegenstelling tot de reguliere ombudsman. Die adviseert niet over beleid. De Veteranenombudsman richt zich op klachten van veteranen, bijvoorbeeld over de overheid of organisaties die taken voor veteranen uitvoeren, zoals gemeenten. Lees hier meer over de Kinderombudsman en de Veteranenombudsman.