De gemeente heeft de regie op veiligheid. De politie is daarbij één van de belangrijkste partners. Sinds 1 januari 2013 heeft Nederland een Nationale Politie. Hoe kan de lokale overheid een landelijke organisatie aansturen? Welke taken en instrumenten heeft de gemeente nog meer op het gebied van veiligheid en wat is de rol van de gemeenteraad daarbij?

Het politiebestel in een notendop

Er is een politiekorps dat is onderverdeeld in tien regionale eenheden. De landelijke korpschef voert het beheer. De burgemeester heeft het gezag over de politie voor wat betreft de handhaving van de openbare orde. De officier van justitie heeft het gezag voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Het gezag bepaalt wat de politie doet. De burgemeester, de officier van justitie en de lokale politiechef overleggen met elkaar in de zogenaamde driehoek. Zij maken afspraken over de inzet van de politie. Verder stellen de burgemeesters en de hoofdofficier van justitie in een regio ten minste eens in de vier jaar een regionaal beleidsplan vast. Dit plan bevat een overzicht van de verdeling van de politiesterkte (de sterkte per territoriale eenheid) binnen de regio, het aantal wijkagenten en hoe die in het gebied zijn verdeeld. Daarvoor geldt de wettelijke norm van ten minste 1 wijkagent per 5000 inwoners.

Prioriteiten

Het regionaal beleidsplan is gebaseerd op de veiligheidsplannen van de gemeenten, bovenlokale vraagstukken en het beleid van het openbaar ministerie. Voor de periode 2019-2022 wordt in 2018 een regionaal beleidsplan opgesteld waarin staat voor welke prioriteiten de politie in uw regio wordt ingezet. Veel gemeenten stellen vlak voor of na de gemeenteraadsverkiezingen het lokale veiligheidsplan met prioriteiten vast. Hoe verhoudt zich dat tot het regionale beleidsplan? En wat te doen als er niet genoeg politie beschikbaar is?

Formele invloed van de gemeenteraad

De Politiewet kent de gemeenteraad een aantal mogelijkheden toe:

  • De burgemeester is aan de gemeenteraad verantwoording schuldig over het door hem uitgeoefende gezag over de politie.
  • De burgemeester en de officier van justitie maken in de driehoek afspraken over de inzet van de politie. De gemeenteraad kan aan de burgemeester zijn wensen meegeven.
  • De gemeenteraad moet ten minste eens in de vier jaar de doelen vaststellen die de gemeente nastreeft op het gebied van veiligheid. In de meeste gemeenten gebeurt dit in het lokale integraal veiligheidsplan. Zie hiervoor de VNG-methode Kernbeleid Veiligheid.
  • Voorafgaand aan de vaststelling van het regionaal beleidsplan van de politie raadpleegt de burgemeester de gemeenteraad.
  • De gemeenteraad kan de burgemeester vragen beroep in te stellen bij de minister van Veiligheid en Justitie tegen het vastgestelde regionale beleidsplan van de politie.

Praktische tips

  • Begin als nieuwe gemeenteraad op tijd met het vaststellen van de prioriteiten voor de politie in uw gemeente zodat u het regionaal beleidsplan kunt beïnvloeden. Dit gebeurt rond de zomer van 2018, in die periode kunt u invloed uitoefenen op het regionaal beleidsplan 2019-2022.
  • Kies een beperkt aantal prioriteiten en formuleer ze in de vorm van te bereiken effecten. Bijvoorbeeld: het aantal inbraken moet met 10% dalen.
  • Nodig periodiek de basisteamchef van de politie in uw gemeente en de officier van justitie uit in een commissie- of raadsvergadering.
  • In het driehoeksoverleg worden afspraken gemaakt over de uitvoering van de lokale prioriteiten en criminaliteitsbestrijding. Vraag om een periodieke (bijvoorbeeld jaarlijks) rapportage over de voortgang van de uitvoering.
  • Stel raadsvragen over politiegerelateerde gebeurtenissen en bekijk regelmatig of aanpassing van het beleid nodig is.

Buitengewoon Opsporingsambtenaar openbare ruimte (boa)

Voor de aanpak van zwerfvuil op straat, fout geparkeerde auto’s, hondenpoep en andere ‘kleine’ ergernissen kan de gemeenten eigen buitengewone opsporingsambtenaren (boa’s) inzetten. In de lokale driehoek maakt de burgemeester afspraken over de wederzijdse inzet van politie en boa’s. De prioriteiten van het integraal veiligheidsplan zijn daarbij leidend. De boa wordt ingezet onder de bestuurlijke verantwoordelijkheid van het college. Het is mogelijk om met meer gemeenten samen te werken door boa’s te delen. Dit moet worden vastgelegd in een samenwerkingsconvenant. De boa’s moeten voor elke afzonderlijke APV worden aangewezen als toezichthouder. Als raadslid bespreekt u het veiligheidsbeleid en dus ook de inzet van politie en boa’s. De raad signaleert en agendeert veiligheids- en leefbaarheidsproblemen.

Brandweer en rampenbestrijding

De wet verplicht de gemeente om de uitvoering van de taken op het gebied van brandweer en rampenbestrijding onder te brengen bij de veiligheidsregio. De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente in het Algemeen Bestuur van de veiligheidsregio. De veiligheidsregio heeft een eigen beleidscyclus. Gemeenteraden kunnen zowel via hun burgemeester als via de beleidscyclus van de veiligheidsregio aangeven wat zij van de veiligheidsregio verlangen. De veiligheidsregio wordt voor 90% door de gemeente gefinancierd, voor het overige door het Rijk. Als de gemeenteraad bepaalde wensen heeft die het Algemeen Bestuur van de veiligheidsregio niet overneemt, kan de raad besluiten om tegen betaling die aanvullende diensten af te nemen. Zo’n wens kan bijvoorbeeld een duikteam zijn.

Meer informatie

Algemeen

BOA

Aansturing politie

Aansturing veiligheidsregio

Opleiding