De eerste jaren van een kind zijn bepalend voor de verdere ontwikkeling. In deze periode ontwikkelen kinderen taal, sociale vaardigheden en zelfvertrouwen. Een sterke basis in de eerste levensjaren vergroot de kansen van kinderen op school en in de samenleving. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol. Zij zijn verantwoordelijk voor verschillende onderdelen van het beleid rond jonge kinderen, zoals voorschoolse educatie, het onderwijsachterstandenbeleid en ondersteuning voor gezinnen die tijdelijk extra hulp nodig hebben. Daarnaast hebben gemeenten een belangrijke rol in het verbinden van kinderopvang, onderwijs, jeugdhulp en andere voorzieningen.
De VNG kijkt naar het jonge kind vanuit een doorlopende ontwikkellijn van 0 tot 12 jaar. In deze periode leggen kinderen de basis voor hun verdere ontwikkeling. Samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, zorg en welzijn is daarom essentieel.
Kinderopvang als basisvoorziening
Kinderopvang vervult meerdere functies. Ooit bedacht om ouders in staat te stellen om werk en zorg te combineren maar tegenwoordig is het meer dan dat. Het is een belangrijke plek waar kinderen zich kunnen ontwikkelen en eventuele achterstanden kunnen wegwerken.
De VNG ziet kinderopvang als een ontwikkelinstrument en bepleit dat het basisvoorziening zou moeten zijn die beschikbaar is voor alle kinderen. Goede kinderopvang draagt bij aan de ontwikkeling van taal, sociale vaardigheden en zelfvertrouwen en het helpt om vroegtijdig ontwikkel- of taalachterstanden te signaleren en aan te pakken.
Gemeenten hebben verschillende rollen rond kinderopvang. Zij zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving samen met de GGD en hebben een belangrijke rol in het onderwijsachterstandenbeleid. Daarnaast kunnen gemeenten samenwerking tussen kinderopvang en andere voorzieningen stimuleren, bijvoorbeeld via de Lokale Educatieve Agenda (LEA).
Voorschoolse educatie (VE) & onderwijsachterstandenbeleid (OAB)
Voor sommige kinderen is extra ondersteuning nodig om een goede start op de basisschool te maken. Daarom wordt Voorschoolse educatie aangeboden in de kinderopvang. Dit is een educatief programma waarmee pedagogisch medewerkers werken aan taalontwikkeling, spel en sociale vaardigheden bij peuters met een verhoogd risico op taalachterstand. Gemeenten hebben een regierol hierin. Zij ontvangen OAB-middelen om voorschoolse educatie te organiseren voor deze doelgroep.
De regierol van gemeenten betekent ook dat zij er verantwoordelijk voor zijn dat er voldoende en kwalitatief goede VVE-plekken zijn De gemeente bepaalt zelf de doelgroep en stimuleert samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, en jeugdgezondheidszorg. Ook bevordert de gemeente een goede aansluiting tussen de voorschoolse periode en het onderwijs. Voorschoolse educatie maakt onderdeel uit van de bredere ontwikkellijn voor kinderen. Een goede aansluiting tussen voorschoolse educatie en het onderwijs helpt om ontwikkelingskansen van kinderen te vergroten.
Sociaal Medische Indicatie (SMI)
De Sociaal Medische Indicatie (SMI) is een gemeentelijke vangnetregeling voor gezinnen die te maken hebben met sociaal-medische problematiek en geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Via SMI kunnen gemeenten een vergoeding voor kinderopvang geven wanneer opvang noodzakelijk is vanwege de situatie van het kind of de ouder. De regeling is bedoeld om gezinnen tijdelijk te ondersteunen en kan bijdragen aan rust en structuur in het gezin. Tegelijk biedt kinderopvang kinderen een veilige ontwikkelomgeving en kunnen professionals ontwikkelvragen vroeg signaleren en passende ondersteuning bieden. Gemeenten bepalen zelf hoe zij deze regeling vormgeven. In veel gemeenten wordt SMI gezien als onderdeel van een bredere aanpak rond preventie en ondersteuning van gezinnen. De rol van gemeenten in de uitvoering van SMI wordt uitgebreid beschreven in de Handreiking SMI voor gemeenten.
Integrale kindcentra (IKC)
In steeds meer gemeenten werken kinderopvang en onderwijs samen in integrale kindcentra (IKC’s). Een kindcentrum is een ontwikkelomgeving voor kinderen van 0 tot 12 jaar, waarin opvang, onderwijs, welzijn en zorg vanuit een gezamenlijke visie samenwerken aan de ontwikkeling van kinderen. Professionals kennen het kind en het gezin vaak al vanaf jonge leeftijd en werken samen met ouders en andere partners in de wijk. Hierdoor ontstaat een doorgaande ontwikkellijn waarin spelen, leren en ontwikkelen met elkaar verbonden zijn.
Een IKC kan verschillende functies combineren, zoals kinderopvang, voorschoolse educatie, onderwijs, buitenschoolse opvang, zorg en welzijn en soms ook jeugdhulp, sport en cultuur. Voor kinderen en ouders ontstaat zo een herkenbare en doorgaande ontwikkelomgeving.
Gemeenten kunnen de ontwikkeling van integrale kindcentra ondersteunen door:
- Samenwerking te stimuleren tussen kinderopvang, onderwijs, jeugdhulp en andere partners, bijvoorbeeld via de Lokale Educatieve Agenda (LEA).
- Onderwijshuisvesting strategisch in te zetten, bijvoorbeeld door bij nieuwbouw of renovatie ruimte te creëren voor gezamenlijke voorzieningen van opvang en onderwijs.
- Partners in de wijk bij elkaar te brengen en het gesprek te faciliteren over een gezamenlijke pedagogische visie en een doorlopende ontwikkellijn van 0 tot 12 jaar.
Als gemeenteraadslid kunt u sturen op een sterke basis voor jonge kinderen. Bijvoorbeeld door aandacht te vragen voor:
- De toegankelijkheid en kwaliteit van kinderopvang in uw gemeente en de rol die kinderopvang speelt in de ontwikkeling van kinderen.
- Het budget voor, en daarmee het bereik en de kwaliteit van, voorschoolse educatie (VE) en of alle doelgroep peuters daadwerkelijk worden bereikt.
- De samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, jeugdgezondheidszorg en jeugdhulp, bijvoorbeeld binnen de Lokale Educatieve Agenda (LEA).
- De inzet van de sociaal-medische indicatie (SMI) en of gezinnen die tijdelijk extra ondersteuning nodig hebben tijdig toegang krijgen tot kinderopvang.
- De ontwikkeling van integrale kindcentra (IKC’s) en de samenwerking tussen opvang en onderwijs binnen een doorgaande ontwikkellijn van 0 tot 12 jaar.
Meer informatie