1 Strategische koers

“Verenigingsstrategie: Stap naar voren”

Binnen de “Verenigingsstrategie: Stap naar voren” zet de VNG in op een aantal omkerings- en ontwikkelthema’s, waarop gemeenten de meeste meerwaarde kunnen toevoegen. De VNG wil hierop agendasettend zijn op basis van het uitgangspunt van de “omkering”. Dat vraagt om een proactieve houding van bestuurders, uitmuntende kennis van de lokale praktijk en dit kunnen vertalen naar opties richting nationaal en/of Europees beleid. 

De commissie PWI is de primair verantwoordelijke commissie voor het omkeringsthema Bestaanszekerheid” en is samen met commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs (ZJO) verantwoordelijk voor het omkeringsthema “Kansengelijkheid”. 

Inhoudelijk vertrekpunt en pijlers commissie

Het vertrekpunt voor het werk van de commissie zijn de propositie 'De waarde van het sociaal domein', het essay 'bestaanszekerheid als belofte' en de Verklaring Bestaanszekerheid, die in 2025 op de Top Bestaanszekerheid is opgesteld met vele bondgenoten. De brede opgave vraagt een nauwe samenwerking met het Rijk (interbestuurlijke verhoudingen), met stakeholders en intern met andere VNG-commissies. 

Het VNG-programma Bestaanszekerheid valt uiteen in drie samenhangende pijlers, die het raamwerk vormen voor de activiteiten die in de commissie PWI belegd zijn:

• Iedereen kan meedoen en iedereen is nodig op de krappe arbeidsmarkt. Daarom investeren we in werkzekerheid en participatie;
• Mensen hebben een zeker en toereikend inkomen zonder (hoge) terugvorderingen waarvan zij de basisvoorzieningen kunnen betalen (Inkomenszekerheid);
• Voor een nabije en inwonersgerichte dienstverlening en een toekomstbestendige uitvoering werken we aan vereenvoudiging voor inwoners én professionals in de uitvoering.

Daarnaast zijn er vele overstijgende onderwerpen die raken aan PWI, zoals maatschappelijke weerbaarheid, huisvesting, opgroeien in armoede (relatie jeugdzorg) en energie. 

Werkzekerheid

Het overgrote deel van de Nederlanders heeft voldoende inkomen uit werk en kan zich zelfstandig bewegen op de arbeidsmarkt.  Daarnaast zien we ook steeds meer mensen die werken maar niet rond kunnen komen. Gemeenten en UWV hebben de taak om mensen die langs de zijlijn staan te begeleiden richting werk. Wanneer betaald werk nog niet mogelijk is wordt breder gekeken naar vormen van participatie zoals vrijwilligerswerk, een stage of dagbesteding. Werkzekerheid gaat ook om een duurzaam perspectief op werk. Door een brede blik in de dienstverlening kunnen inwoners stappen voorwaarts maken. 

Gemeenten staan dicht bij hun inwoners en kunnen maatwerk bieden, zeker voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. De commissie PWI zet zich in voor uitlegbaar, uitvoerbaar en juridisch houdbaar beleid, met de benodigde ruimte voor gemeenten en (arbeidsmarkt)regio’s. Grote vraagstukken zijn de ontwikkeling van regionale Werkcentra, een toekomstbestendige sociale infrastructuur (Beschut werk / sociaal ontwikkelbedrijven) en samenhang tussen aanpakken voor doelgroepen zoals de Banenafspraak. Samen met andere VNG-commissies wordt gewerkt aan arbeidsmarktkrapte en -migratie, de sociaaleconomische agenda en Leven Lang Ontwikkelen. 

Inkomenszekerheid

Een toereikend en voorspelbaar inkomen is van groot belang om als inwoner te kunnen rondkomen en te kunnen participeren in de samenleving. Dit vraagt een brede inzet van de rijksoverheid en van gemeenten. Het rijk is grondwettelijk verantwoordelijk voor een toereikend en zeker inkomen en dat (meer) werken loont. Dit vraagt enerzijds het opvolgen van de adviezen van de Commissie sociaal minimum, het periodiek herijken van het sociaal minimum en het vereenvoudigen van toeslagen en fiscaliteit. Regel inkomensondersteuning zoveel mogelijk in de landelijke basis via fiscaliteit en vermijd nieuwe uitzonderingen en aanvullende regelingen. Versterk inkomenszekerheid aan de voorkant zodat de Participatiewet weer een vangnet wordt.

Wat betekent dit concreet? 

In de Verkenning armoededienstverlening staat dat het rijk zich moet committeren aan een landelijk armoedekader, met nog uit te werken doelen, normen en waarden. En daarnaast dat het rijk gemeenten voldoende moet financieren voor hun medebewindtaken. De verkenning is duidelijk: het waarborgen van bestaanszekerheid is een grondwettelijke taak van het rijk. Gemeenten ondersteunen inwoners met een laag inkomen, binnen hun taken en beschikbare middelen, met aanvullende, lokale voorzieningen en regelingen. Aanpalend aan een structurele landelijke basis kunnen gemeenten werken aan een eenvoudige en toekomstbestendige armoededienstverlening. De commissie richt zich op de acties die nodig zijn vanuit het rijk en anderzijds op de eigen verantwoordelijkheid op armoededienstverlening. 

Grote vereenvoudigen en hervormingen in het stelsel kosten tijd. In de periode van 10 jaar zal het huidige stelsel van inkomensondersteuning en toeslagen ook vereenvoudigd moeten worden zodat het uitvoerbaar is voor inwoners én professionals. Dit vraagt stappen op proactieve dienstverlening, armoededienstverlening, basisdienstverlening schuldendomeinen een fundamentele herziening van de Participatiewet. Naast het verstrekken van inkomensondersteuning zet de commissie zich in om financiële zorgen te voorkomen. 

Inwonersgerichte dienstverlening

Regels moeten eenduidig, begrijpelijk en uitvoerbaar zijn voor inwoners en publieke dienstverleners. Het aanvragen en gebruikmaken van regelingen is makkelijk en laagdrempelig en het liefst regelen we aan de achterkant dat mensen de juiste inkomensondersteuning krijgen. Inwoners moeten de benodigde gegevens zo mogelijk maar één keer aanleveren. Waar mogelijk willen we de hand reiken en helpen door een automatische uitkering en een directe financiering van voorzieningen. 

Participatiewet in balans

De Participatiewet biedt niet altijd voldoende ruimte voor maatwerk. Ook is deze te veel gericht op controle en de toepassing van regels en te weinig gericht op vertrouwen in mensen. Het programma Participatiewet in balans vertrekt vanuit de uitgangspunten van menselijke maat, vertrouwen en vereenvoudiging. De komende jaren wordt de Participatiewet herzien via 3 sporen.

• Spoor 1 bestaat uit 23 wijzigingen om op korte termijn de wet beter te doen aansluiten op de mogelijkheden en omstandigheden van de mensen. VNG en Divosa ondersteunen gemeenten bij de implementatie.
• Spoor 2 is gericht op de fundamentele herziening van het stelsel op de lange termijn zowel op werk als inkomen. SZW ontwikkelt daartoe samen met gemeenten en VNG en Divosa voorstellen (fiches). Het bij deze ingrijpende wijzingen komen tot haalbare en uitvoerbare wetgeving in het belang van onze inwoners zal de komende jaren centraal staan in de VNG lobby. 
• Spoor 3 is gericht op het versterken van de vakdeskundigheid in de uitvoering van de herziene Participatiewet. VNG en Divosa bieden gemeenten ondersteuning. 

2 Samenstelling

De commissie bestaat uit een voorzitter en 19 leden. Wij zoeken kandidaten: 

• Met bestuurlijke ervaring met de toeleiding naar werk van kwetsbare groepen mensen en bekendheid met de sociale infrastructuur
• Met bestuurlijke ervaring met de portefeuille Schuldhulpverlening, armoededienstverlening en inkomenszekerheid. 
• Met een bestuurlijk relevant netwerk met partijen als VNO-NCW, UWV, SVB, Dienst Toeslagen, Belastingdienst, Nibud, SER, vakbonden en maatschappelijke partners, wetenschappelijke instellingen. 
• Met bestuurlijke ervaring met uitvoerbaarheid en rechtsbescherming, waaronder de nasleep van de Hersteloperatie Toeslagen en alleenverdienersproblematiek
• Die als verbinder kunnen optreden richting één of meerdere aanpalende commissies op de thema’s wonen, (jeugd)zorg, economie (2x), asielopvang en onderwijs 
• Die als boegbeeld op anti-discriminatie kunnen optreden richting andere commissies en naar stakeholders
• Die de commissie kunnen vertegenwoordigen naar de Kamer Inclusieve Arbeid, gericht op gemeenten in de rol van werkgever onder de CAO Aan de Slag en CAO Sociale Werkvoorziening. 

Gelet op deze vereisten zoeken wij met name naar wethouders met een relevante portefeuille. Daarnaast is het van belang dat ook het perspectief van de doelgroepen raadsleden en gemeentesecretarissen in de commissie aan bod komt. Wij zien ruimte voor in totaal drie plekken in de commissie. 

De voorzitters van Divosa en Cedris zijn adviserend lid van de commissie PWI en nemen ook deel aan de bestuurlijke delegatie. Vanwege de met de commissie samenhangende vraagstukken op de Cariben zal de VNG ook de Caribische leden uitnodigen voor een adviseursrol in de commissie. 

3 Beleidsterrein 

Hierna volgt het overzicht van de belangrijkste thema’s van de commissie, inclusief het belang voor gemeenten, de rollen van de VNG en het aantal portefeuillehouders binnen de commissie.

Thema’s periode 2026-2030