1 Van commissie Raadsleden & Griffiers naar commissie Lokaal Bestuur & Democratie 

In de Najaars ALV van 28 november 2025 hebben de leden ingestemd met de omvorming van de huidige commissie Raadsleden & Griffiers (R&G) naar een commissie Lokaal Bestuur & Democratie (LBD). Aan dit besluit lag het advies van de commissie R&G aan het bestuur ten grondslag om: 

1. De huidige commissie om te vormen tot een commissie “Lokaal bestuur & democratie” (commissie LBD) om daar het gesprek gelijktijdig met alle partijen te voeren.
2. Het raadsperspectief bij andere commissies versterken en de verbindingen onderling vergroten
3. De ondersteuning van raadsleden en griffiers binnen de VNG én binnen hun eigen gemeente te versterken.  

Voor meer informatie over het voorstel aan de ALV: 20251031-08 Doorontwikkeling VNG-governance ALV toelichtende notitie

2 Strategische koers

Binnen de “Verenigingsstrategie: Stap naar voren” zet de VNG in op een aantal omkerings- en ontwikkelthema’s, waarop gemeenten de meeste meerwaarde kunnen toevoegen. De VNG wil hierop agendasettend zijn op basis van het uitgangspunt van de “omkering”. Dat vraagt om een proactieve houding van bestuurders, uitmuntende kennis van de lokale praktijk en dit kunnen vertalen naar opties richting nationaal en/of Europees beleid. 

De commissie LBD is samen met de commissie Bestuur en Veiligheid (B&V) verantwoordelijk voor het ontwikkelthema “Regionalisering”. 

3 Samenstelling en werkwijze

Diverse samenstelling en ruimer beleidsterrein

De commissie LBD krijgt een ruimer beleidsterrein dan de huidige commissie R&G en zal bestaan uit vertegenwoordigers van alle vijf de doelgroepen (raadslid, griffier, secretaris, burgemeester en wethouder). Alle vijf de doelgroepen moeten zich welkom voelen in deze nieuwe commissie, want alle perspectieven zijn nodig. De uitbreiding van het beleidsterrein betekent dat de commissie zich ook bezig zal houden met onderwerpen die in de huidige governance bij andere commissies zijn belegd. Hierna volgt een toelichting op de taakverdeling van de nieuwe commissie LBD met de commissie Bestuur & Veiligheid en de Adviescommissie Rechtspositie Politieke Ambtsdragers. In een schema brengen wij in beeld met welke thema’s de nieuwe commissie zich bezig zal houden en welke bijdrage van de verschillende doelgroepen daarvoor op voorhand nodig wordt geacht. 

Taakverdeling en samenwerking met Bestuur & Veiligheid

De commissie LBD wordt breed samengesteld vanuit alle doelgroepen van de VNG met in elk geval ook een ruime vertegenwoordiging van raadsleden en griffiers en richt zich vanuit het raadsperspectief en het bredere democratische perspectief op vraagstukken rond lokaal bestuur en democratie. De commissie LBD wordt de (eerst) verantwoordelijke commissie waar het gaat om vraagstukken rond het functioneren van de lokale democratie. De commissie B&V blijft in de komende bestuursperiode de (eerst)verantwoordelijke commissie waar het gaat om vraagstukken op het terrein van veiligheid en weerbaarheid. Op het terrein van bovengemeentelijke (regionale of interbestuurlijke) vraagstukken werken de beide commissies samen om zowel het bestuurlijke als het raadsperspectief goed over het voetlicht te laten komen. Hierbij wordt ook opgemerkt dat regionale samenwerking een ontwikkelthema van de VNG is. Ook bij vraagstukken rond inrichting van het lokaal (gemeentelijk) bestuur waarbij het bestuurlijk perspectief van belang is werken de beide commissies samen. Over de optimale taakverdeling zullen in de komende bestuursperiode de nieuw samengestelde commissies nog nader afstemmen. Vanwege de samenhang van vraagstukken zullen de beide commissies straks ook gezamenlijke vergaderingen houden.”

Taakverdeling en samenwerking met Adviescommissie rechtspositie politieke ambtsdragers

De Adviescommissie Rechtspositie politieke ambtsdragers (Adviescommissie RPA) houdt zich bezig met de rechtspositionele inrichting voor politieke ambtsdragers. De commissie Lokaal bestuur en democratie (commissie LBD) houdt zich bezig met de onderwerpen die te maken hebben met de inrichting en het functioneren van het lokaal bestuur en de democratie in Nederland. De commissie LBD bespreekt actuele en structurele vraagstukken en zoekt daarbij naar beleidsmatige oplossingen die de positie van het lokaal bestuur en van de doelgroepen die daarin actief zijn versterken. 

Wanneer die oplossingen raken aan de rechtspositie van politieke ambtsdragers in wet- en regelgeving stemt de commissie LBD af met de Adviescommissie RPA. Deze afstemming bestaat uit signalering en informatie-uitwisseling. Het betreft geen inhoudelijke behandeling of mede-vormgeving van rechtspositioneel beleid. De Adviescommissie RPA kan vervolgens voorstellen voor wijzigingen in de rechtspositie agenderen in het overleg rechtspositie decentrale politiek ambtsdragers (ORDPA) met het verantwoordelijk ministerie van BZK. De Adviescommissie RPA is binnen de VNG de primair verantwoordelijke commissie voor het ORDPA. 

Beschrijving ‘linking pins’ of ‘standing invitations’

Binnen de bestuurlijke organisatie van de VNG zijn bij een groot aantal thema’s meerdere commissies betrokken. Daarbij kan sprake zijn van gelijkwaardige betrokkenheid van meerdere commissies of van een eerstverantwoordelijke commissie en een of meer andere commissies die betrokken zijn vanuit een bepaalde invalshoek. In de praktijk spreken we dan van standing invitations of linking pins. Het gaat hierbij nadrukkelijk om deelname aan vergaderingen van andere commissies op basis van de agenda en niet om het standaard deelnemen aan vergaderingen van andere commissies. De verbinding tussen commissies via standing invitations of het aanwijzen van linking pins draagt bij aan vroegtijdige betrokkenheid van alle relevante commissies, integrale standpuntbepaling en een uniforme boodschap van de VNG en de gemeenten richting medeoverheden, belangenorganisaties en andere stakeholders. Het staat commissies (inclusief colleges) vrij om met elkaar afspraken te maken over standing invitations of linking pins. Vanwege de complexiteit van de vraagstukken zullen commissieleden veel met andere commissies moeten samenwerken, dus er wordt om een proactieve houding van nieuwe commissieleden gevraagd.

4 Beleidsterrein 

Hierna volgt het overzicht van de belangrijkste thema’s van de commissie, inclusief het belang voor gemeenten, de rollen van de VNG en het aantal portefeuillehouders binnen de commissie. 

Thema/cluster periode 2026-2030