1 Naar een nieuwe vaste adviescommissie

De huidige Tijdelijke Commissie Asiel en Migratie (TCAM) is ingesteld op 3 november 2022. In de Najaars ALV van 2025 is besloten om van de TCAM een vaste adviescommissie ‘Asiel, Migratie en Integratie’ (AMI) te maken. Dat betekent onder meer dat er in de volgende bestuursperiode ook een commissievoorzitter (tevens lid bestuur) in functie wordt geworven en niet langer een bestuurslid het commissievoorzitterschap invult. Dit betekent een uitbreiding van het bestuur. 

De instelling van een vaste adviescommissie AMI is gebaseerd op onderstaande ervaringen in de afgelopen periode: 

• De vraagstukken rond asiel & migratie waren uiterst complex en politiek zeer gevoelig en zullen naar verwachting voorlopig actueel blijven
• In de praktijk fungeerde de TCAM reeds als volwaardige commissie, waaruit bestuurlijke delegaties op belangrijke thema’s overleg voeren met bewindslieden
• De TCAM is erin geslaagd om de brede gemeentelijke achterban bij elkaar te brengen en houden, onder meer bij de standpuntbepaling rond de Spreidingswet. Ook richting het rijk vergde dat forse inspanningen om het gemeentelijke front gesloten te houden en solidariteit tussen gemeenten te behouden
• Het thema integratie is direct verbonden met de thema’s asiel en migratie.

2 Strategische koers 

De opvang en huisvesting van vluchtelingen is een belangrijke opgave voor Nederland. Een opgave die zorgt voor maatschappelijke onrust, en die bemoeilijkt wordt door een tekort aan mensen, opvanglocaties en huizen. Met de invoering van de Spreidingswet moeten gemeenten opvang voor asielzoekers mogelijk maken. Gemeenten moeten ook statushouders huisvesten en zijn verantwoordelijk voor de regie op de uitvoering van de inburgering en begeleiding van statushouders bij gemeenten. Ook de opvang en begeleiding van ontheemden uit Oekraine is bij gemeenten belegd, waarbij het langetermijnperspectief nog onduidelijk is. En gemeenten spelen een belangrijke rol bij het voorkomen en oplossen van misstanden rondom de woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten. 

Het uitgangspunt is een doorlopende lijn in de keten van opvang tot en met integratie. Het sluitstuk is daarmee integratie: inburgeren, de taal leren, meedoen en aan het werk. Van binnenkomst in Nederland tot bijdragen aan Nederland en samenleven in verscheidenheid.

De VNG heeft een alternatief plan voor de opvang tot en met integratie ‘Van wachtstand naar werkstand, een aanpak voor gemeenten die wél werkt’ opgesteld. Het is een samenhangende, uitvoerbare en toekomstbestendige aanpak waarin gemeenten vanaf dag één kunnen bijdragen aan opvang, participatie en integratie van nieuwkomers. Komende periode is gericht op het doorleven en toepasbaar maken. 

Samengevat houdt de commissie AMI zich inhoudelijk bezig met de taken van en uitvoering door gemeenten middels advisering van het VNG-bestuur op de volgende terreinen:

• De locaties en eventuele tijdelijke overige taken van gemeenten bij de opvang van asielzoekers en alleenstaande minderjarige vluchtelingen
• De huisvesting, inburgering en integratie van statushouders; en tijdelijke alternatieven
• De Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV);
• De opvang en ondersteuning van Oekraïense ontheemden;
• Voorkomen en oplossen van misstanden bij woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten
• Overige aspecten op het terrein van asiel en migratie die gemeenten raken.

3 Werkwijze

De VNG benadert dit onderwerp vooral vanuit de taken van gemeenten op de verschillende terreinen, waarbij samenwerking en solidariteit tussen gemeenten en andere overheden uitgangspunt is en een gezamenlijke positie wordt gezocht ondanks mogelijke verschillende politieke perspectieven. De commissie AMI behartigt de belangen van gemeenten op het terrein van asiel en migratie en vertegenwoordigt de VNG in bestuurlijke overleggen rond dit thema. De belangen van gemeenten liggen vooral in maatschappelijk draagvlak, uitvoerbaarheid, uitlegbaarheid en betaalbaarheid. De commissie zorgt voor draagvlak en een netwerk onder de leden door (via de reguliere verenigingskanalen) consultatie, informatie en ondersteuning. Doel is een werkende keten van opvang, wonen en integratie, zowel voor Oekraïners als reguliere asielzoekers. De commissie levert hieraan een bijdrage door advisering van het VNG-bestuur, door overleg, voorbereiding van bestuurlijke afspraken, toezien op uitvoeringstoetsen etc.

De commissie AMI werkt op onderwerpen nauw samen met andere VNG-commissies en colleges. Inhoudelijk raken de thema's asiel, migratie en integratie (AMI) verschillende commissies binnen de VNG, met name Bestuur & Veiligheid (B&V), Participatie, Werk en Inkomen (PWI), Ruimte, Wonen en Mobiliteit (RWM) en Zorg Jeugd en Onderwijs (ZJO). 

4 Samenstelling

De VNG hecht grote waarde aan een brede vertegenwoordiging van alle gemeentelijke bloedgroepen. Naast burgemeesters en wethouders, verwelkomen wij in ieder geval ook graag een raadslid en een gemeentesecretaris in de commissie. Er wordt verwacht dat zij affiniteit met en belangstelling hebben voor de asiel- & migratie onderwerpen. 

Vanuit de commissie wordt door de VNG een bestuurlijke delegatie, waaronder in ieder geval de commissievoorzitter, samengesteld die de VNG vertegenwoordigt in bestuurlijke overleggen (onder meer aan de Landelijke Regietafel LRT). Van de commissievoorzitter wordt in het bijzonder gevraagd om als boegbeeld te willen opereren richting gemeenten, relevante ketenpartners en Kamerleden als ook in de landelijke media. Verder wordt van de commissievoorzitter verwacht dat hij/zij zich kan inleven in de mogelijk verschillende (politieke) opvattingen en waar nodig boven de partijen kan staan en dat hij/zij stressbestendig is ten tijde van crisis. 

5 Beleidsterrein 

Hierna volgt het overzicht van de belangrijkste thema’s van de commissie, inclusief het belang voor gemeenten, de rollen van de VNG en het aantal portefeuillehouders binnen de commissie.

Thema’s periode 2026-2030