‘Waar het goed met je gaat, is jouw thuis’

In het Provinciehuis in Zwolle stromen deelnemers uit Overijssel en Gelderland samen tijdens de afsluitende dag van de regionale werkconferentie Samen Doen. Ze delen ervaringen en praktijkverhalen met betrekking tot asielzoekers en vergunninghouders.

De plenaire bijeenkomst start met een 2.0 bericht; een ingekomen videoboodschap van gedeputeerde Monique van Haaf. Zij kan niet van de partij zijn, maar wenst online iedereen succes met deze werkconferentie: 'Een mooie gelegenheid om veel kennis met elkaar te verzamelen en te delen.'

Vluchtelingen zijn een grote kans

Jurgen van Houdt, wethouder Asiel & Integratie van Enschede, is wel van de partij en krijgt het woord. Hij vertelt dat in de afgelopen periode in Enschede honderddertig statushouders zijn gehuisvest, ruim dubbel zoveel als de taakstelling van 55. 'Een prestatie van formaat, maar er zaten ook haken en ogen aan. Het heeft ons geleerd om op een andere manier naar asielopvang en de woningmarkt te kijken.’

De grootste opgave voor deze gemeente is: hoe zorgen we ervoor dat iedereen mee kan, en wat hebben we hiervoor nodig? Een goede gezondheid, werk en huisvesting spelen een belangrijke rol. Het uitgangspunt daarbij: vluchtelingen zijn geen bedreiging, maar een grote kans.

Voldoende capaciteit voor opvang

In 2014 stemde de Enschedese gemeenteraad ermee in om zeshonderd vluchtelingen op te vangen en daarna leek er een asielzoekerscentrum te komen, maar dat bleek uiteindelijk niet nodig. 'Toch blijft de situatie onzeker en kan de instroom van vluchtelingen weer stijgen', zegt Van Houdt. ‘Als de zon schijnt, moet je het dak repareren, is ons devies. Zo zijn we voorbereid als er weer grotere aantallen vluchtelingen komen.'

Hoe brengt Enschede dit in praktijk? Van Houdt: 'Het is essentieel dat statushouders zich thuis voelen en meedoen. Daar zetten wij op in. Ondanks weerstand van de bevolking kregen we veel hulp en mededogen van vrijwilligers. Dat was hartverwarmend.'

Van Houdt ziet de statushouders als een uitdaging. 'Elk mens heeft een talent meegekregen, daar kan onze gemeente van profiteren.' Daarom is in Enschede het actieprogramma “Meedoen en thuisvoelen” opgestart. De twee belangrijkste uitgangspunten in dit programma: statushouders leren vanaf dag 1 de Nederlandse taal en worden zo snel mogelijk in contact gebracht met de stad en haar inwoners.

Laat ze niet op de vluchtstrook staan

De inburgering is sinds 2013 de verantwoordelijkheid van het Rijk. De wethouder pleit ervoor om inburgering terug naar gemeente te halen en breekt een lans voor een intensieve benadering: 'Ga bovenop die vluchteling zitten’, roept Van Houdt in zijn enthousiasme. Vanuit de zaal klinkt gelach, maar het is meteen duidelijk wat de betrokken wethouder daarmee bedoelt. ‘Betrek de mensen erbij, erken dat het talenten zijn en dat ze jouw provincie of gemeente verrijken. Onze samenleving is een snelweg met invoegstroken, waar statushouders kunnen invoegen. Laat ze niet op de vluchtstrook staan.'

Grote cultuurkloof en taalbarrière

Salomon Haile en Abdullah Omar vertellen daarna hun persoonlijke verhaal. Salomon Haile vluchtte op zijn veertiende jaar met zijn ouders uit Eritrea, maar heeft nu een succesvolle carrière opgebouwd. 'Ook ik kon mijn talenten toepassen. Ik heb twintig jaar bij de politie gewerkt, startte daarna mijn eigen adviesbureau en word nu door gemeenten gevraagd om nieuwkomers maar ook de gemeenten advies te geven. Als vluchtelingen instromen, is er vaak een grote cultuurkloof en taalbarrière. Ze zijn nog niet geland en daar probeer ik bij te helpen. Als je de cultuur niet begrijpt, kun je de taal ook niet leren.'

Salomon benadrukt dat contact maken heel belangrijk is om mensen zich thuis te laten voelen. Door naar elkaar te luisteren en met elkaar te praten, kun je je onderlinge relatie verder uitbouwen.' 

Sleutelpersoon gezondheid statushouders

Vervolgens vertelt Suzanne Jansen, programmamanager OTAV Gezondheid, iets over het Ondersteuningsprogramma Gezondheid Statushouders. Ze vertelt dat er wordt gewerkt met sleutelpersonen, die een brug kunnen slaan richting nieuwe statushouders. Zij kunnen het Nederlandse gezondheidssysteem uitleggen, maar ook zorgprofessionals iets over de achtergrond en gewoonten in een bepaald land vertellen.

Suzanne: Sleutelpersonen zijn statushouders  die de afgelopen jaren naar Nederland gekomen zijn, maar het kunnen ook mensen zijn die langer geleden naar Nederland gevlucht zijn. In dit programma hebben ze wel allemaal een achtergrond in gezondheid. De eerste groep heeft nu een training van 3 dagen gevolgd, en is klaar om aan de slag te gaan.’

Het ondersteuningsprogramma duurt achttien maanden en stopt in mei 2018. ‘Het doel? Het zou vanzelfsprekend moeten zijn dat statushouders de weg in het Nederlandse gezondheidssysteem kunnen vinden, dat wijkteams weten hoe ze met deze mensen om moeten gaan en dat huisartsen weten dat statushouders soms net even een andere aanpak of benadering nodig hebben.’

Nederlandse gezondheidssysteem

Abdullah Omar is opgeleid tot sleutelpersoon. Hij vluchtte uit Syrië en was daar apotheker. In Nederland heeft hij de opleiding tot apotheker-assistent afgerond. Abdullah: 'Waar ik tegenaan loop is dat statushouders het Nederlandse gezondheidssysteem niet altijd snappen of vertrouwen. Ze vinden dat het in Syrië beter is. Dat komt bijvoorbeeld omdat de artsen in Syrie direct medicatie geven. Terwijl hier in Nederland huisartsen terughoudender zijn met het geven van medicijnen, omdat het lichaam het vaak beter zelf kan oplossen. Vluchtelingen denken dan dat de huisarts niet deskundig is. Mijn rol is om uit te leggen waarom huisartsen zo handelen.'

Daarnaast probeert Abdullah de vluchtelingen mentale ondersteuning te geven. 'Ik snap de achtergronden van de Syriërs, want ik heb zelf ook het nodige meegemaakt. Mensen moeten wel zelf initiatief nemen, maar ik ondersteun ze daarbij.'

Dan komt er een vraag vanuit de zaal: Hoe geef je de functie als sleutelpersoon vorm?

Suzanne: 'Het is geen echte functie, maar meer een rol. Onze sleutelpersonen hebben bijvoorbeeld geen kantoortje. Wij zijn nu aan het kijken hoe we deze rol in de organisaties borgen.' De Gemeente Capelle aan den IJssel heeft overigens wel een aparte functie voor de sleutelpersoon gecreëerd als onderdeel van het wijkteam.

Regionale samenwerking als instrument

Tot slot van het plenaire ochtendgedeelte is er onder leiding van dagvoorzitter Cindy de Koning  een discussie aan de hand van stellingen. Met de stelling ‘Regionale samenwerking is het instrument om schommelingen in de behoefte aan opvang en de huisvesting van vergunninghouders op te vangen’ is 89 procent het eens. 'Je moet het met elkaar realiseren', bevestigt een deelnemer. Een medewerker van een woningcorporatie is het daar niet mee eens: 'We hebben eerst keihard moeten werken om de taakstelling te realiseren. Met regionale samenwerking komen er nog meer taken en discussies bij. Dat maakt het er niet gemakkelijker op.'

Op de stelling ‘Een dak boven het hoofd van de vergunninghouder is een eerste randvoorwaarde voor een goed verblijf in Nederland. Daarna kan aan de rest gewerkt worden’ reageert het publiek verdeeld. Iets meer dan de helft, 57 procent, stemt voor. Meerdere aspecten zijn volgens de aanwezigen belangrijk. Niet alleen een dak boven je hoofd, maar ook de zachte landing vergt aandacht, zoals een warm welkom en het opbouwen van een sociaal netwerk. ‘Kinderen kunnen hier weer anders over denken’, meent een deelnemer. ‘Die zitten liever in een AZC dan een eengezinswoning. In het AZC kunnen ze gemakkelijker met andere kinderen spelen.’

Stress nog vol in het koppie

De stelling ‘Gezondheid neem ik mee in mijn dagelijkse werk’ krijgt 86 procent positieve stemmen. 'Als mensen zich goed voelen, stralen ze dat uit. Wel moet je maatwerk leveren om de gezondheid prioriteit te geven.' En, zegt een ander: 'Gezondheid in brede zin helpt mee aan integratie. Zolang de stress nog vol in het koppie zit, is elke volgende stap onmogelijk.'

Tot slot wordt aan iedereen gevraagd: ‘Waar gaat u aandacht voor vragen naar aanleiding van de informatie van deze ochtend?’ Op het grote scherm springen er in de wordcloud drie uit: contact, luisteren en gezondheid

Muzikaal intermezzo

‘s Middags verzorgen Bright Richards en Oleg Fateev de plenaire aftrap met een indrukwekkend muzikaal intermezzo onder het motto: ‘Het is niet waar je geboren bent, niet waar je vandaan komt, niet waar je graag zou willen zijn, maar daar waar het goed met je gaat, is jouw thuis.’