Veel mensen in Nederland hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd, geaccepteerd, weerbaar en beschermd. Voor een beperktere groep mensen is dat helaas niet het geval. Tegen hun zin en vaak buiten hun macht worden ze geconfronteerd met een gebrek aan eigenwaarde en zelfredzaamheid, met gevoelens van eenzaamheid en vervreemding, met situaties van uitsluiting, onveiligheid of zelfs mishandeling, met onbenutte talenten, kwetsbaarheid in het onderwijs of op de arbeidsmarkt, of met andere terugkerende intens beleefde negatieve ervaringen. Meestal zijn het problemen die niet op zichzelf staan, maar met elkaar samenhangend de levensloop van mensen bepalen. De aanwezigheid van dergelijke problemen in een welvarend land als Nederland voelt wrang.

Als gezamenlijke overheden willen we ons - binnen onze mogelijkheden - sterk maken hier wat aan te doen. Hiervoor liggen kansen binnen het sociaal domein, al hebben veel van deze vraagstukken dwarsverbanden met andere opgaven in het IBP, zoals ‘problematische schulden voorkomen en oplossen’, ‘toekomstbestendig wonen’, ‘Nederland en migrant voorbereid’ en ‘regionale economie als versneller’.

12 thema's binnen Sociaal Domein

  1. Mensen die te maken hebben met eenzaamheid
  2. Kinderen die binnen verschillende vormen van jeugdzorg en -hulp tussen wal en schip vallen
  3. Ouderen en mensen met een beperking die hulp nodig hebben om in hun eigen vertrouwde omgeving te (blijven) wonen
  4. Mensen voor wie een gezonde manier van leven geen vanzelfsprekendheid is
  5. Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt perspectief op werk bieden
  6. Mensen die zich met het Nederlands niet goed kunnen redden
  7. Personen die te maken hebben met huiselijk geweld (waaronder kinderen)
  8. Personen die vatbaar zijn voor extremisme en radicalisering (waaronder jongeren)
  9. Mensen die om wat voor reden dan ook (tijdelijk) verward gedrag vertonen
  10. Recidive na detentie voorkomen (door meer aansluiting tussen detentie en gemeenten)
  11. Vrouwen, mannen en kinderen die slachtoffer zijn van mensenhandel
  12. Kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren

Overheid van Nu

Kijk voor de actuele stand van zaken op de website van de Overheid van Nu

Opbrengst IBP Sociaal domein: twee jaar interbestuurlijk samenwerken

Behaalde resultaten 

√ Centrum tegen Eenzaamheid: ondersteuning van lokale coalities.
√ Lancering actieprogramma Zorg voor de Jeugd.
√ Ondertekening Programma Langer Thuis.
√ Actieprogramma Kansrijke Start. Nationaal Preventieakkoord met een ondersteuningsstructuur voor het tot stand komen van lokale/regionale akkoorden.
√ Start met uitwerking toekomstvisie op laaggeletterdheid en extra middelen gemeenten t/m 2024 voor de aanpak van laaggeletterdheid.
√ Inrichting samenwerking ‘Manifest Samen, slim en slagvaardig kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren’.

Toekomst

□ Oprichting Jeugdautoriteit.
□ Versnelling rondom thema wonen en zorg (stimuleringsregeling en ondersteuningsteam).
□ Bestuursafspraken basisvaardigheden 2020-2024.
□ Verbinding minder zelfredzame jongeren met andere opgaven: (18-/18+), het voorkomen van voortijdige schooluitval, matchen van jongeren op werk en de aanpak van schulden.

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.1 & 5.3

  • Thema 1: Mensen die te maken hebben met eenzaamheid
  • Thema 3: Ouderen en mensen met een beperking die hulp nodig hebben om in hun eigen vertrouwde omgeving te (blijven) wonen

De kans op een eenzame oude dag neemt toe: mensen worden ouder en blijven langer thuis wonen. Maatschappelijke organisaties, gezamenlijke overheden, bedrijven en ervaringsdeskundigen werken samen aan een programma tegen eenzaamheid. Daarnaast wordt in het programma Langer Thuis gewerkt aan een veilige (woon)omgeving voor kwetsbare mensen. Om dit te bereiken zijn naast geschikte woningen ook voldoende, nabije goede informele en professionele zorg en ondersteuning nodig.

Op de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 benadrukten gemeenten het belang van gezamenlijkheid in het Interbestuurlijk Programma. Specifieke aandacht voor gemeenten is er voor:

  • De uitvoering en uitwerking van het actieprogramma één tegen eenzaamheid door gemeenten.
  • Woonopgave voor doelgroep ‘kwetsbare’ personen: het creëren van betere voorwaarden en oplossingen voor passend wonen (wonen op maat).
  • Nieuwe woonzorgtussenvoorzieningen voor ouderen.
  • Toegankelijke Wmo-voorzieningen (fysiek en financieel laagdrempelig).
  • Voldoende mogelijkheden voor tijdelijke opvang als thuiswonen even niet meer gaat. Intensievere ondersteuning van mantelzorgers op het snijvlak van Wmo/ Zvw en Wlz.
  • Bekostiging huisartsenzorg: de Zorgverzekeringswet moet meer ruimte bieden, zodat de huisarts zijn rol weer breder kan inzetten.

Aan de slag!

In de komende periode gaan gemeenten samen met betrokken overheden aan de slag om de ambitie uit het Interbestuurlijk Programma verder uit te werken. Met aandacht voor de gelijkwaardige samenwerking tussen rijk/gemeenten. Aandacht zal er ook zijn voor de samenhang van de onderwerpen sociaal domein en de voortgang op deze thema’s.

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.2

  • Thema 2: Kinderen die binnen verschillende vormen van jeugdzorg en -hulp tussen wal en schip vallen

Sommige jongeren en gezinnen krijgen nog niet de hulp die we in Nederland als norm houden. Om deze hulp te verbeteren zijn gemeente/VNG, het Rijk en andere betrokken partijen gestart met een gezamenlijk programma Zorg voor Jeugd. Dit programma bevat een zestal actielijnen:

  • Actielijn 1: Betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en gezinnen
  • Actielijn 2: Meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien
  • Actielijn 3: Alle kinderen de kans bieden zich te ontwikkelen
  • Actielijn 4: Kwetsbare jongeren beter op weg helpen zelfstandig te worden
  • Actielijn 5: Jeugdigen beter beschermen als hun ontwikkeling gevaar loopt
  • Actielijn 6: Investeren in vakmanschap

Tijdens de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 is besproken dat het belangrijk is om een goed beeld te krijgen van de oorzaken en van de trends. Blijft het aantal kinderen in jeugdhulp gelijk en lukt het niet om de bezuiniging op te vangen? Of gaat het om het keren van een stijgende trend van het gebruik van jeugdhulp?

Aan de slag!

De VNG gaat samen met de G4, G40, NDSD, P10 en kleinere gemeenten deze opgave verder uitwerken (via bestaande netwerken en strategisch afstemmingsoverleg).

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.4

  • Thema 4: Mensen voor wie een gezonde manier van leven geen vanzelfsprekendheid is

Armoede en een ongezonde levensstijl hebben een negatieve invloed op de levensloop en gezondheid van kinderen én volwassenen. In de startnotitie van het IBP wordt aangegeven dat het voor de verbetering van de gezondheid belangrijk is om domeinoverstijgend naar gezondheidsvraagstukken te kijken. Daarnaast moeten verbindingen tussen het medisch en sociaal domein worden aangebracht. Tijdens de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 is onder andere gesproken over:

  • Een integrale aanpak waarbij het thema Gezond leven altijd moet worden meegewogen bij vraagstukken in het sociaal domein
  • Het uitgangspunt dat de integraliteit moet worden benaderd vanuit het individu
  • Vroegsignalering en preventie (bekostiging)
  • Regionale afstemming en interdependentie (bijvoorbeeld dat gemeenten de neiging hebben om problemen over de grens te duwen)
  • Vergroten toegankelijkheid voorzieningen

Aan de slag!

Tijdens de startdag van donderdag 5 april is een kernteam gevormd. In de komende periode gaat dit kernteam samen met andere betrokken overheden aan de slag met de uitwerking van de opgave. Het idee is onder andere om verbinding te leggen met het Preventieakkoord.

Terug naar boven

Opbrengst thema 5.5: twee jaar interbestuurlijk samenwerken

  • Thema 5: Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt perspectief op werk bieden

Behaalde resultaten 

√ Start Actieplan Perspectief op Werk, onderdeel van breed offensief om meer mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen.
√ Arbeidsmarktregio’s hebben regionale plannen ingediend: focus ligt op een korte termijn doe-agenda voor de huidige kansen die de krappe arbeidsmarkt biedt.

Toekomst

□ Voor de regionale plannen in 2019 1 miljoen euro beschikbaar en 1 miljoen euro in 2020.
□ Inventarisatie per thema wat op de lange termijn mogelijk is en wat er al aan programma’s en projecten loopt om zoveel mogelijk bij aan te sluiten.

Meer informatie

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.6

  • Thema 6: Mensen die zich met het Nederlands niet goed kunnen redden

Rond de 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd. Zij lopen in het dagelijkse leven (bijvoorbeeld tijdens werk) tegen grenzen aan, hebben vaker schulden, moeite met gezondheidsinformatie, overheidscommunicatie en alledaagse digitale toepassingen. In het actieprogramma 'Tel mee met taal' worden gemeenten ondersteund bij het opzetten van een duurzaam netwerk voor laaggeletterdheid.

Deelnemers aan de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 gaven aan dat het noodzakelijk is om een integraal beleid te voeren voor laaggeletterdheid, digitale vaardigheden en mediawijsheid. Daarnaast is er aandacht geweest voor:

  • Formeel en non-formeel leren
  • De rol van gemeenten in het bestrijden van laaggeletterdheid (o.a. meer coördinatie op rijksregelingen)
  • De brede taal-uitkering in relatie tot centrumgemeenten (contactgemeenten uit de Web)
  • De knelpunten in het subsidiebeleid van de Rijksoverheid en de gevolgen daarvan voor gemeenten

Aan de slag!

Gemeenten, departementen, uitvoeringsorganisaties, bibliotheken en maatschappelijke instellingen gaan in de komende periode gezamenlijk met elkaar aan de slag met het thema laaggeletterdheid. Uitgangspunt van deze samenwerking is de integrale benadering.

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.7 - 5.11

  • Thema 7: Personen die te maken hebben met huiselijk geweld (waaronder kinderen)
  • Thema 8: Personen die vatbaar zijn voor extremisme en radicalisering (waaronder jongeren)
  • Thema 9: Mensen die om wat voor reden dan ook (tijdelijk) verward gedrag vertonen
  • Thema 10: Recidive na detentie voorkomen (door meer aansluiting tussen detentie en gemeenten)
  • Thema 11: Vrouwen, mannen en kinderen die slachtoffer zijn van mensenhandel

Op de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 is aandacht besteed aan de verbinding tussen zorg en veiligheid (thema 7 tot en met 11). Hieronder staan enkele onderwerpen die tijdens de startdag aan bod zijn geweest:

  • Top-down versus bottom-up: lokale beleidsvrijheid en invulling van landelijk wensen.
  • Systeemvraagstukken, samenwerking & financiering (tussen WLZ, Wmo, GGZ, Zorgverzekeraars).
  • Aansluiten bij preventieakkoorden.
  • Het voorkomen van versnippering programma’s.
  • Focus op uitvoeringspraktijk.
  • Privacy en gegevensdeling

Per thema is een overzicht gemaakt van wat er al gebeurd op het thema. Hierbij hebben de gemeenten ook enkele aandachtspunten benoemd. 

Aan de slag!

Op de startdag van het Interbestuurlijk Programma is een kernteam samengesteld. Deze gaat in de komende periode aan de slag met het uitwerken van de opgaven radicalisering, personen met verward gedrag, kindermishandeling en huiselijk geweld, re-integratie ex-gedetineerden en mensenhandel. Ook wordt er specifieke aandacht besteedt aan de onderlinge verbinding van deze thema’s.

Opbrengst thema 5.7 - 5.11: twee jaar interbestuurlijk samenwerken

Behaalde resultaten 

√ Verandering Besluit verplichte meldcode: professionele norm om melding te doen bij Veilig Thuis bij vermoedens van ernstige huiselijk geweld of kindermishandeling.
√ Activiteiten om gemeenten en regio’s te ondersteunen bij de aanpak rondom het voorkomen van radicalisering.
√ Start Team Verbindend Landelijk Ondersteuningsteam (VLOT).
√ Ondertekening Bestuurlijk akkoord Kansen bieden voor re-integratie (1 juli 2019).
√ Lancering programma Samen tegen mensenhandel. Ondersteuning gemeenten bij de aanpak tegen mensenhandel.

Toekomst

□ Zorg en veiligheid meer positioneren als sluitende, persoonsgerichte aanpak voor kwetsbare doelgroepen.
□ Doorontwikkeling van aanpak binnen alle zorg- en veiligheidshuizen voor personen met ernstig verward gedrag en een hoog veiligheidsrisico.

Terug naar boven

Uitwerking thema 5.12

  • Thema 12 Kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren

Kansen creëren  voor minder zelfredzame jongeren hebben wij vertaald naar de Landelijke aanpak 16-27. Deze zet zich in om jongeren tussen de 16 en 27 jaar in een kwetsbare positie zo optimaal mogelijk te begeleiden naar zelfstandigheid. De aanpak is een samenwerkingsverband tussen gemeenten, VNG, Divosa, Ingrado, VO-raad, MBO Raad, VNO-NCW, MKB Nederland, FNV, CNV, SBB, Sociaal Werk Nederland, GGZ Nederland, Jeugdzorg Nederland, VGN, VOBC, NJi, Movisie en de ministeries van SZW, OCW, VWS en JenV. 

De integrale samenwerking van de Landelijke Aanpak 16-27 op de leefdomeinen onderwijs, veiligheid, vrije tijd, werk & inkomen, wonen en zorg, is nodig om jongeren in een kwetsbare positie te ondersteunen richting zelfredzaamheid en participatie. De Landelijke Aanpak 16-27 verwijst naar de levensfase waarbinnen doorlopend ondersteuning nodig is aan kwetsbare jongeren. Ondersteuning die niet begint of eindigt bij het 18e levensjaar.

Gemeenten, de ministeries van VWS, SZW, OCW en JenV en maatschappelijke partners in de driehoek zorg, onderwijs en arbeidsmarkt zijn samen aan de slag met de aanpak ‘Samen slim en slagvaardig kansen creëren voor minder zelfredzame jongeren’. Op de Jongvolwassenentop in november is een manifest omarmd met een regionale en landelijke aanpak. Deze heeft als doel om jongeren tussen 16 en 27 jaar op een integrale manier te ondersteunen, zodat zij binnen hun eigen mogelijkheden zo duurzaam mogelijk  kunnen participeren in de maatschappij.

Inmiddels is er een knelpuntenlijst specifiek voor deze doelgroep met al deze partners ontwikkeld. En zijn er vele pilots, projecten, programma’s en actielijnen gestart ook bedoeld voor deze doelgroep. We hebben in verband met de veelheid van activiteiten een overzicht gemaakt van alles wat er landelijk speelt, zie de Netwerkkaart 16-27

Tot slot zijn we momenteel aan het borgen dat

  • activiteiten in de regio’s op gang komen en gefaciliteerd worden
  • de samenwerking wordt bevorderd tussen de verschillende gelaagdheden (landelijk – regionaal – lokaal)
  • de samenwerking tussen gemeenten en Ingrado, Divosa, Nederlands Jeugdinstituut en Movisie wordt bevorderd
  • de verschillende werkgebieden (werk, inkomen, zorg, onderwijs, wonen) waar nodig binnen gemeenten verbonden worden (werken vanuit de leefwereld van de jongere in plaats van de systeemwereld)

Terug naar boven

Meer informatie

Op de startdag van het Interbestuurlijk Programma op 5 april 2018 kwamen gemeenteambtenaren en VNG-medewerkers samen in Den Bosch. Centraal stond de vraag: wat doen gemeenten al op de opgaven en wat is nodig om effectiever en sneller resultaat te behalen?

Terug naar boven