Nummer 12, 25 augustus 2017

Auteur: Paul van der Zwan | Beeld: Hans Sprangers

Sinds enkele maanden helpt een digitale zorgmeter de raad van Nijmegen aan informatie over onder meer jeugdhulp. Raadslid Inge van Dijk: ‘Je hoeft niet meer tientallen documenten door te spitten om iets te weten te komen. Je bent er nu vaak al met twee muisklikken.’


De overgang van de jeugdzorg naar gemeenten in 2015 betekende ook werk voor de raad; deze moet doelen voor het college formuleren op het gebied van jeugdhulp. En vervolgens controleren of en hoe het college die doelen behaalt. Informatie voor de raad is daarbij van cruciaal belang. Maar is die er wel? Raadslid Inge van Dijk (VVD): ‘Organisaties op het gebied van jeugdzorg waren vooral in het begin zoekende. Moesten zij de gemeente informeren of een andere overheid? Daardoor kregen wij soms geen of weinig input van hen. Het komt nu overigens langzaamaan wel op gang.’
De Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen deed onderzoek naar de informatievoorziening aan de gemeenteraad over de jeugdhulp en de Wmo. Jelly Smink, secretaris van de rekenkamer: ‘We troffen weliswaar veel informatie aan, maar die was gefragmenteerd. Het overzicht ontbrak vaak.’
Dat bemoeilijkte de controle op het jeugdbeleid uiteraard, aldus Van Dijk. ‘Het was lastig om hoor en wederhoor toe te passen.’ Het college treft daarbij volgens haar geen blaam. Als de raad informatie vroeg, kreeg hij dat. Judith Rotink, raadslid CDA: ‘De informatieverstrekking was vooral aanbodgestuurd. De raad vroeg ook wel om informatie, maar het kwam voor dat die er dan net weer niet was. Zie dan maar eens goed te controleren.’

We kregen soms geen of weinig input

Van Dijk miste vooral informatie over indicatiestellingen. Wanneer was er wel en wanneer niet een verwijzing naar tweedelijnszorg, dus naar bijvoorbeeld een kliniek? ‘Dat is belangrijk gezien de doelstelling van het jeugdhulpbeleid om zorg zo dicht mogelijk bij huis te leveren. Dat is beter voor de cliënt en bovendien goedkoper.’
Voor Rotink ontbrak het aan overzicht. ‘Je kunt wel horen hoeveel indicaties er zijn, maar daar kun je niet zo veel mee als je niet weet hoeveel er het jaar ervoor waren. Aan losse informatie heb je niet veel. De raad wil vooral weten hoe het zit met het uitwerken van de doelstellingen. Met versnipperde informatie kom je er dan niet.’

Moeilijk
Dat alles maakte de controle van beleid en de beoordeling van voorstellen van het college moeilijk. Van Dijk: ‘Dan gaat het bijvoorbeeld om een vraag van het college om meer geld voor een bepaalde vorm van jeugdhulp. Zie daar dan maar eens iets zinnig op te zeggen.’
De rekenkamer schoot te hulp. Smink: ‘In ons onderzoek naar de informatievoorziening van de raad op het gebied van jeugdhulp en Wmo keken we naar doelen die de raad had gesteld, hoe de resultaten werden gemeten en of resultaten beschikbaar waren. Het college had de doelen in algemene termen geformuleerd, we troffen in stukken wel 150 uitspraken aan die een uitgangspunt, doel of randvoorwaarde inhielden. Concrete doelen ontbraken en indicatoren en meetresultaten eveneens. We hebben op alle mogelijke plekken en in heel veel documenten gezocht, van raadsleden kun je dat natuurlijk niet verwachten.’

Voorheen maakte ik Excelsheets, dat was behoorlijk arbeidsintensief

Tijd voor een handzaam instrument voor de raad. Daar heeft Nijmegen ervaring mee. Op zijn site staat een lokale lastenmeter, die inwoners en bedrijven in staat stelt te berekenen hoe hoog voor hen de gemeentelijke belastingen uitvallen. Ook is te zien wat de gevolgen zijn van verhoging, verlaging of afschaffing van belastingen. Vergelijking van de Nijmeegse belastingen met die in andere gemeenten is eveneens mogelijk. Smink: ‘We krijgen veel positieve reacties op die site, zoiets wilden we dus ook op het gebied van jeugdhulp en Wmo. Een bureau heeft het in nauw overleg met ons en raadsleden voor ons gemaakt.’
Van Dijk (VVD) en Rotink (CDA) zijn positief over de lokale zorgmeter. ‘Het is echt een toegevoegde waarde. Het instrument helpt je gegevens aan elkaar te koppelen en om bijvoorbeeld makkelijk stukken te vinden. Zo zie je door de bomen beter het bos.’ Ze geeft een voorbeeld. ‘Als ik als trefwoord “jeugd” intik dan krijg ik het percentage jongeren met overgewicht te zien plus de bijbehorende kerndoelstellingen en beleidsvragen. Handig!’
Rotink prijst vooral het overzicht dat de zorgmeter biedt. ‘Veel nieuwe informatie vind je er niet, maar de informatie is gebundeld en een zoekterm zet je op het goede spoor.’ Dat spaart een hoop tijd. ‘Voorheen maakte ik Excelsheets over onder meer de doelstellingen van de jeugdhulp. Ik hield uiteraard niet alle onderwerpen bij, alleen wat ik interessant vind. Toch was dat geknutsel behoorlijk arbeidsintensief. Daar ben ik nu gelukkig vanaf.’

Flexibel instrument
Desondanks is de zorgmeter voor verbetering vatbaar. ‘Veel gegevens worden nog niet gemeten, die informatie is dus nog niet beschikbaar. Die behoort er natuurlijk wel te komen’, aldus Rotink. Van Dijk spreekt van een flexibel instrument, dat steeds aangevuld moet worden. Onder meer met gegevens uit rapporten. Secretaris van de rekenkamer Smink: ‘Dat is ook een voordeel; voorheen verdwenen rapporten met verantwoordingsinformatie na verschijnen vaak in een la, nu komt de inhoud van die rapporten terug in de zorgmeter en is die informatie eenvoudig terug te vinden en in perspectief te plaatsen.’
De nieuwe raden zullen eveneens profiteren van de zorgmeter, verwacht Rotink. ‘De zorgmeter stelt ons straks in staat onervaren raadsleden beter en makkelijker uit te leggen hoe het jeugdhulpbeleid eruit ziet en waar ze op moeten letten. Zij krijgen zeker in het begin toch genoeg voor hun kiezen, dus elke hulp is meegenomen.’
Het is een wens van Rotink dat de gegevens uit de zorgmeter in de toekomst te vergelijken zijn met dezelfde gegevens van andere gemeenten. ‘Zodat je kunt zien wat vergelijkbare gemeenten als doelstelling hebben en hoe hun resultaten zijn.’
Het is dan uiteraard zaak dat andere gemeenten ook met een zorgmeter komen. Van Dijk: ‘Ik raad hun dat zeker aan. Als je als raad bijvoorbeeld niet met een commissiesysteem werkt, kan iedereen in principe aansluiten bij de behandeling van een onderwerp in de raad. Als je geen dossierkennis hebt, kun je dat hiaat met behulp van de tool makkelijk opvullen.’

 

Snel inzicht

De lokale zorgmeter van de gemeente Nijmegen maakt het mogelijk om snel inzicht te krijgen in de jeugdhulp en de Wmo. Je kunt met behulp van zoekwoorden makkelijk zoeken binnen ‘pijlers en kerndoelstellingen’, ‘indicatoren en resultaten’, ‘beleidsvragen’ en ‘achtergrondinformatie’.

www.lokalezorgmeter.nl