Delft en Eindhoven zijn twee steden die op het oog veel op elkaar lijken: sterke kenniseconomie, technische universiteit en een zeer diverse bevolking. Hun bestuurders beantwoorden op eigen manier wat de nieuwe verscheidenheid voor hen betekent. Lokale omstandigheden spelen daarbij een rol. Zo is de ontwikkeling van Delft nauw verbonden met de ligging tussen Rotterdam en Den Haag. Delft is bekend als stad van de TU Delft, maar bleek daarnaast een grote groep Syriëgangers te hebben. Eindhoven heeft, na het vertrek van Philips, zichzelf hervonden en trekt als tech- en designstad een heel andere groep internationals dan de werknemers die zich er de vorige eeuw hebben gevestigd.

We spraken met Yasin Torunoglu (wethouder Eindhoven) en Hatte van der Woude (wethouder Delft) over hun stad in alle verscheidenheid, de publieke en politieke opgaven van diversiteit en de dilemma’s die daarbij optreden. 

Zo nieuw is die verscheidenheid niet

Een belangrijk aangrijpingspunt voor het programma ‘divers en inclusief’ is het rapport ‘De nieuwe verscheidenheid’ van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Hierin wordt verscheidenheid vooral beschouwd als samenlevingsvraagstuk. Voor beide steden is die verscheidenheid echter niet zo nieuw.

Hatte (Delft): 'Al sinds eeuwen - Delft was een VOC stad - maar zeker sinds de komst van de universiteit is Delft altijd internationaal georiënteerd geweest. 

wethouder van Delft

De diversiteit is wel toegenomen. De Technische Universiteit is bijvoorbeeld internationaler geworden, onder meer door veel studenten uit Azië. Aan de andere kant hebben we altijd de klassieke migrantenstromen gehad en inmiddels ook honderden statushouders. De Syriëgangers zijn een gevoelig punt, maar geen hoofdthema in onze brede diversiteitsbeleid. Daarvoor hebben we een specifieke aanpak via de NCTV hebben. Conservatisme is natuurlijk een thema, want het zet liberale verworvenheden onder druk.'

 

 

wethouder Eindhoven

Yasin: 'Eindhoven is altijd een importstad geweest. In de naoorlogse jaren heeft Philips Groningers en Drenten hier naartoe gehaald. Een voorbeeld is het Drentse dorp dat werd aangelegd met diepe tuinen, zodat nieuwe inwoners daar zelf hun groenten konden verbouwen. In de jaren 60 kwamen de Grieken en Spanjaarden, vanaf de jaren 70 de Turken en Marokkanen. Nu zijn er weer nieuwe migranten. We noemen die ‘internationals’, omdat ‘expat’ de lading eigenlijk niet dekt. Bij expat denk je aan hoogopgeleid en goed betaald. Een international is ook de internationale ‘jan modaal’.

Vaak wordt diversiteit met identiteit verbonden. Wie je bent en hoe je zo bent geworden, speelt in veel gesprekken over diversiteit. Het roept de vraag op hoe beide wethouders bij ‘divers en inclusief’ zijn bepaald. Hoe zijn zij als persoon met het thema verbonden?

Yasin: 'Die verbinding zit bij mij in alles. Ik heb een migratieachtergrond en in mijn loopbaan ben ik daar altijd wel mee geconfronteerd. Soms werkt die achtergrond voor je, soms tegen je. Ik leef in twee culturen. De ene is collectivistisch en draait om gemeenschapszin, de ander individualistisch en draait om vrijheid. Dat verschil, die diversiteit, vraagt om dialoog. Daarbij staat overigens niet alles ter discussie. Voor mij zijn de rechten van vrouwen of homo’s bijvoorbeeld onaantastbaar. 

Hatte: 'Ik heb vijf jaar in Vietnam gewoond, een jaar in Frankrijk en 1½ jaar in Singapore. Daar heb ik ervaren hoe het is om ergens nieuw binnen te komen. Eerst moest ik wennen aan Vietnamezen, later moest ik juist weer wennen aan hoe Nederlands ik zelf bleek te zijn, bijvoorbeeld in dat hele directe. Ik kan me sindsdien goed voorstellen hoe het is om je ergens nieuw te vestigen. Toen ik terugkwam kreeg ik het gevoel dat we op het gebied van vrouwen- en homorechten een aantal stappen terug hadden gezet. Durven mannen-mannen en vrouwen-vrouwen nog wel hand in hand te lopen? Zulke dingen wil ik bespreekbaar maken.'

De opgave als lokaal bestuurder 

Hoewel beide wethouders politiek – in de zin van hun maatschappij opvatting – belangrijk vinden voor diversiteit, gaat geen van beiden op de politieke tour. Yasin: “Wat ons bindt is dat we allebei willen dat je bijdraagt aan de samenleving. Politiseren en polariseren is in dit vraagstuk niet productief. Dan wordt het een geloofsdiscussie. Je bent ervoor of tegen. Dat helpt niet.'

De komende periode gaat het beiden om een andere opgave dan waar veel politieke discussies over lijken te gaan. Hatte: 'Wat ik politiek wel meeneem, is dat je aan niemand moet voorschrijven hoe je moet leven. Je wilt anderen niet in hun vrijheid beperken. Die grondrechten moet je altijd verdedigen. Dat betekent een groot vertrouwen dat iedereen iets kan en dat je geen groepen bij voorbaat als ‘kansloos’ wegzet. De lijn is dat we divers zijn. Dat is een gegeven en dat is prima. Het is alleen een probleem als je aan grondrechten tornt. Verder vind ik het van belang dat iedereen in de stad zijn weg en geluk kan vinden. Dat je kan zijn wie je wilt zijn. De grens is samengevat in artikel 1 en artikel 11 van de grondwet: gelijkwaardigheid en het recht op zelfbeschikking gaat boven alles.

Ik ben eigenlijk twee dingen tegelijk aan het doen. Delft zie ik als een club waarvan iedereen lid kan worden. Aan de andere kant wil ik me zo min mogelijk bemoeien met hoe mensen in deze stad wonen. Ik vind niet dat iedereen zo nodig alles met elkaar moet verbinden. Maar dingen die echt schuren moet je wel bespreekbaar maken. Mijn dilemma is hoe je tussen die twee lijnen evenwichtig blijft.'  

Yasin: 'Aanvankelijk kreeg ik te horen dat ik met mijn achtergrond me beter niet met diversiteit kon bezighouden. Daarmee zou ik me te cliëntelistisch opstellen. Gelukkig is dat veranderd en kan ik nu zelf vrijelijk praten over diversiteit. Het is geweldig daar een rol in te hebben. Ik zie het als een wrijving tussen waarden waartussen je een modus moet zien te vinden. Ik zou graag willen inzetten op dialoog in plaats van debat. Dat is overigens ook voor mij een opdracht, omdat ik zelf ook de neiging heb het debat aan te gaan.

Naast de globaliserende identiteit wil ik de lokale identiteit van Eindhoven benutten als verbindende factor. Waar de nationale trots kan worden ervaren als blokkade, daar kan de lokale identiteit juist verbinden. Dat vond ik ook sterk aan het programma ‘Relax, dit is Rotterdam’, dat in de eerste bijeenkomst werd gepresenteerd. Diversiteit is voor sommige mensen een feest en voor anderen bijna ‘horror’. Hoe zorg je ervoor dat dit naast elkaar kan bestaan? Hoe zorg je ervoor dat ook mensen met andere opvattingen ruimte hebben. Dat wil ook uitstralen als wijkwethouder. Dan ga ik naar het smartlappenfestival en vier dat voluit mee. Voor andere bezoekers is dat misschien raar, maar het is een manier om te laten zien dat ik ook van hier ben.'

Inmiddels lijken de eerste successen in de diversiteitsaanpak zichtbaar te worden. Hatte: 'Laatst hadden we een avond om de principes uit de nota te presenteren. Ik was bang dat er niemand zou komen, maar er kwam echt een diverse club. Ze vonden het fantastisch om mee te praten. Mensen bleken al heel lang met hun verhaal rond te lopen. We hebben een hele bak met flip-over-vellen met allemaal observaties. Het raakte aan veel thema’s: ook eenzaamheid kwam aan de orde. Aan die avond is door de ambtenaren ontzettend hard gewerkt. We zijn geëindigd met een borrel. En het mooie was: iedereen bleef.'

Divers en inclusief

We sluiten af met de vraag wat beide wethouders hopen dat het programma Divers & inclusief’ oplevert. Beiden zien het als een opmaat voor langdurige aandacht voor verscheidenheid als samenlevingsvraagstuk. Hatte komt daarbij terug op het thema eenzaamheid: 'Het beeld van happy internationals verdient bijstelling. Hoe vinden bijvoorbeeld internationale studenten aansluiting bij studentenverenigingen.'

Yasin: 'Ik zie voor het programma vooral een agenderende rol. In veel gemeenten vindt mondialisering plaats. Er liggen nog veel vragen open. Binnenkort is het weer carnaval. Hoe betrek je daar de internationals bij? Die combinatie van nieuwe culturen en levende tradities gaan we in januari ook verkennen. Ik hoop dat het ministerie van Sociale Zaken echt in diversiteit gaat investeren.'

30 januari is de tweede bijeenkomst Divers & inclusief in Eindhoven. Meer informatie treft u aan via deze link