Het college stelt bij de uitvoering van deze wet de identiteit van de belanghebbende vast aan de hand van een document als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder 1° tot en met 4°, van de Wet op de identificatieplicht. Dit betreft onder andere een geldig paspoort, een Nederlandse identiteitskaart, documenten op grond van de Vreemdelingenwet 2000, of een geldig EU-rijbewijs met pasfoto.

Als een aanvraag voor het recht op bijstand wordt gedaan met gebruikmaking van een elektronisch identificatiemiddel, wordt het college geacht de identiteit van de belanghebbende te hebben vastgesteld als bedoeld in de eerste zin. Per 1-1-2026 is DigiD voldoende (EiDAS 1.0), per 1-11-2027 (EiDAS 2.0) zijn ook buitenlandse inlogmiddelen een verplichte mogelijkheid. Dat is conform EU-wetgeving. Voor identificatie met DigiD moeten zowel de DigiD als het portaal niveau substantieel hebben. Zie voor meer informatie hierover hoofdstuk 2 van de Handreiking Participatiewet in balans.

Hoofdlijnen

• Treedt in werking per: 1-1-2026 (fase 1)
• Was: Identificatie alleen toegestaan met geldig paspoort, ID-kaart of verblijfsdocument
• Wordt: Identificatie kan ook met geldig EU-rijbewijs. Daarnaast kan de gemeente digitale identificatie met DigiD en Europese elektronische identificatiemiddelen inrichten.
• Wetsartikel: Artikel 17, lid 3, Participatiewet
• Verplichte wijziging: Deels. Gemeenten zijn verplicht om identificatie met een Nederlands of EU-rijbewijs toe te staan. Gemeenten zijn op grond van de Participatiewet in balans niet verplicht om een digitale aanvraagmogelijkheid aan te bieden. Wel moet de gemeente (gaan) voldoen aan de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer en de Europese regelgeving. Dit geldt niet alleen voor de Participatiewet en kan integraal door de gemeente op worden gepakt.
• Beleids- en uitvoeringsimpact: beperkt
  • Handreiking en lokale werkinstructie voor omgang met wijziging
  • Communicatie-uitingen richting inwoners aanpassen
• Lokale verordening: N.v.t.
• Lokaal beleid: N.v.t.
• Fiscale impact: Geen
• Impact op toeslagen? Nee
• ICT-impact: Situationeel, beperkt
  • EU-rijbewijs als ID-soort en ID-nummer in ICT kunnen registreren, scannen en gecodeerd opslaan.
  • Inloggen met DigiD is al mogelijk (werk.nl/eigen website gemeente). Identificeren met DigiD is vooralsnog niet mogelijk, tenzij de gemeente deze mogelijkheid op de eigen website inricht. Dit kan gevolgen hebben voor aanvragers met een DigiD op een niveau lager dan substantieel.
• Bestandsonderzoek en selectie lopende gevallen nodig: Nee
• Nieuwe beschikking nodig: Nee

Waarom is deze wijziging onderdeel van de Participatiewet in Balans? 

Niet iedereen beschikt over een geldig paspoort of identiteitskaart. Het moeten aanvragen van zo’n document op het moment dat een aanvraag voor bijstand wordt gedaan kost tijd en jaagt de inwoner op kosten. Het kunnen identificeren met een geldig EU-rijbewijs kan dit voorkomen.

Identificeren met DigiD levert gemak op voor zowel de aanvrager als voor de gemeente. Een dergelijke aanvraag in combinatie met een hernieuwde aanvraag van bijstand binnen 12 maanden maakt het mogelijk de gehele aanvraag- en beoordelingsprocedure digitaal te laten verlopen. Dit kan de beoordelen zeer bespoedigen.

Wat betekent dit voor gemeenten?

Deze maatregel heeft weinig impact op gemeenten.                                            

• Deze wijziging vraagt een eenmalige aanpassing van de ICT-systemen.
• Nadeel van het identificeren met een rijbewijs is dat op basis daarvan niet kan worden vastgesteld of de aanvrager rechtmatig in Nederland verblijft. Dat is vereist op grond van artikel 11 Pw. Het vaststellen daarvan kan echter ondervangen worden door een check in de Basisregistratie Personen.
• Identificatie met DigiD op grond van de Participatiewet is niet verplicht. De gemeente kan ervoor kiezen om aanvragers voorlopig op een lager betrouwbaarheidsniveau te laten inloggen, zoals dat nu in de meeste gevallen gebeurt. In dit geval zal de ID-controle op de huidige wijze bij de gemeente moeten plaatsvinden, waarbij dan ook het rijbewijs kan worden gebruikt.
• Als de gemeente identificatie met DigiD inricht, moet het daarnaast ook mogelijk zijn voor aanvragers om de aanvraag niet digitaal in te dienen, bijvoorbeeld als men niet beschikt over DigiD, computer of anderszins.