Hoe zorg je ervoor dat internationale medewerkers niet tussen wal en schip vallen? En dat wonen, werken en leven in jouw gemeente goed geregeld zijn voor deze doelgroep? In Waalwijk kozen gemeente, werkgevers, inleners en huisvesters ervoor om samen verantwoordelijkheid te nemen. Onlangs ondertekenden zij afspraken en ontvingen de eerste 11 partners het Keurmerk Internationale Medewerkers (KIM). Waalwijk is daarmee de eerste gemeente in Nederland met een convenant én keurmerk voor internationale medewerkers.
Opvallend is de woordkeuze. In Waalwijk spreken ze niet over ‘arbeidsmigranten’, maar over ‘internationale medewerkers’. Het gaat Waalwijk om hardwerkende mensen die in een logistieke hotspot als deze gemeente onmisbaar zijn. Met die terminologie onderstreept de gemeente dat deze groep volwaardig onderdeel is van de samenleving. En dat daar ook verantwoordelijkheid bij hoort.
Waarom Waalwijk in actie kwam
Waalwijk heeft al sinds 2021 een integraal beleidsplan arbeidsmigratie, hiermee is de basis al goed geregeld. Daardoor kan en wilde de gemeente een laag dieper gaan. Hoewel basiszaken als huisvesting en toezicht goed waren georganiseerd, kwamen in gesprekken met inwoners, politie, welzijnsinstellingen, bedrijven en internationale medewerkers toch knelpunten naar voren. Daarom stelde het college een integrale bestuursopdracht op, met het convenant als belangrijke bouwsteen.
De bestuurlijke keuze: duidelijke afspraken, samen uitvoeren
De gemeente zette stevig in op samenwerking: afspraken die uitvoerbaar zijn én waarin iedereen een rol heeft. Economiewethouder Frank Spierings verwoordt het zo: 'Met dit convenant maken we duidelijke, uitvoerbare afspraken en belonen we bedrijven die het goed geregeld hebben. Het KIM-keurmerk helpt opdrachtgevers en medewerkers betrouwbare partijen te herkennen. Zo houden we onze arbeidsmarkt sterk én eerlijk.'
Wethouder Sheila Schuijffel (inclusie) benadrukt daarbij het ‘meedoen’-perspectief: 'Iedereen moet in Waalwijk kunnen meedoen. Dat begint met goede informatie in begrijpelijke taal, lessen Nederlands en integratie in Waalwijk. Samen met onze partners zorgen we dat internationale medewerkers zich hier welkom voelen en meetellen.'
Van gesprekken naar afspraken: 3 ingrediënten die je kunt overnemen
De inhoud van afspraken is altijd lokaal. Maar de manier waarop Waalwijk tot afspraken kwam, is herkenbaar en toepasbaar voor andere gemeenten. De aanpak rust op 3 ingrediënten:
- Ga in gesprek. Eerst ophalen wat er speelt bij inwoners, uitvoeringspartners, werkgevers, inleners, huisvesters én internationale medewerkers.
- Werk samen met werkgevers, inleners en huisvesters. Dit zijn vaste partners die meedoen, meedenken, meepraten én meewerken.
- De gemeente is de kartrekker. De gemeente organiseert, bewaakt voortgang en gaat ook actief het gesprek aan met partijen die nog niet zijn aangesloten.
6 thema’s
- Veiligheid en Welzijn
De gemeente zet zich samen met de partners in voor een veilige, gezonde en eerlijke werk- en leefomgeving, met duidelijke informatie in begrijpelijke taal en respectvolle behandeling. Óók bij het einde van werk of huisvesting. - Dakloosheid
De gemeente werkt samen met werkgevers, inleners en huisvesters om te voorkomen dat iemand op straat belandt: werkgevers bieden minimaal 4 weken tijdelijk onderdak en helpen bij nieuw werk of terugkeer. In de winter is er extra opvang als het toch misgaat. - Taal en integratie
De gemeente organiseert Nederlandse taallessen en geeft voorlichting over het leven in Waalwijk. - Informatievoorziening
De gemeente biedt een informatiepunt en spreekuren op grote woonlocaties, aangevuld met de MYinfoNL app die de informatievoorziening borgt in de onboarding. - Gezondheidszorg en verzekeringen
De gemeente zet zich ervoor in dat internationale medewerkers direct toegang krijgen tot huisartsenzorg en heldere uitleg over het zorgsysteem. Bij start, tijdens én na het contract is er ondersteuning bij het regelen van een zorgverzekering, zodat niemand onverzekerd raakt. - Registratie
De gemeente maakt de inschrijving in de BRP eenvoudiger, onder andere via groepsinschrijvingen en samenwerking met het platform arbeidsmigranten.
Keurmerk Internationale Medewerkers
Naast afspraken heeft Waalwijk een keurmerk ontwikkeld voor partijen die meedoen. Het keurmerk laat zien dat werkgevers, inleners en huisvesters zich houden aan de gemaakte afspraken. De gemeente ziet toe op naleving en kan het keurmerk intrekken als afspraken structureel niet worden nagekomen. Bij de ondertekening ontvingen de eerste partners het keurmerk. Waalwijk is hiermee de eerste gemeente in Nederland met zo’n keurmerk.
Financiering: gedeelde verantwoordelijkheid met duidelijke bijdragen
Een punt dat in landelijke gesprekken vaak terugkomt, is de vraag wat dit soort afspraken betekenen voor kosten in de keten. Ook in Waalwijk geldt dat investeringen uiteindelijk onderdeel worden van de bedrijfsvoering. Belangrijk onderdeel is dat partijen niet alleen inhoudelijk, maar ook financieel meedoen. Er is onderscheid gemaakt naar rol en omvang: werkgevers/inleners dragen jaarlijks € 6.100 bij, huisvesters € 3.250 en kleinere organisaties (tot 50 internationale medewerkers) € 2.000. De gemeente draagt € 74.000 per jaar bij. Daarnaast is er steun van de Provincie Noord-Brabant.
Wat kunnen andere gemeenten hiervan meenemen?
De Waalwijkse aanpak laat zien hoe samenwerking tussen gemeente, werkgevers, inleners en huisvesters vorm kan krijgen wanneer er wordt geïnvesteerd in relaties, duidelijke afspraken en gedeelde verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd is deze werkwijze nadrukkelijk geen blauwdruk. De gemaakte keuzes en afspraken zijn het resultaat van lokale omstandigheden, schaal, economische structuur en jarenlange samenwerking met het bedrijfsleven. Andere gemeenten zullen daarom hun eigen afwegingen moeten maken over wat past bij hun context, opgave en partnerschap. Waalwijk biedt daarmee geen standaardmodel, maar een praktijkvoorbeeld dat kan helpen bij het voeren van het gesprek en het bepalen van een eigen koers.
Meer weten over de Waalwijkse aanpak?
De gemeente Waalwijk deelt graag haar ervaringen met het keurmerk, zodat andere gemeenten kunnen verkennen of en hoe een vergelijkbare aanpak in hun eigen context passend is
De 11 partners van gemeente Waalwijk die het convenant dragen: Covebo, T&S Flexwerk, E&A Uitzendbureau, SBA Flex, Ceva Logistics, DP World Logistics, Workinn, Kafra Housing, BGO Expat Housing, ZIB Investments en Beleggingsfonds Altenaweg
Wilt u sparren met collega-gemeenten of ondersteuning bij het opzetten van beleid en projecten? Neem dan contact op met het ondersteuningsteam arbeidsmigranten via arbeidsmigranten@vng.nl. Er is kennis, ervaring en ondersteuning beschikbaar.