In de rubriek ‘Vraag het de jurist’ buigen juristen van de VNG zich over vragen rond toezicht en handhaving die leven bij gemeenten. Corine Bartlema, als jurist verbonden aan Team Zorg, beantwoordt deze maand de vraag: Hoe kunnen toezichthouders gegevens delen met en ontvangen van andere instanties die betrokken zijn bij zorgfraude?
Tot voor kort was er veel onduidelijkheid over de vraag in hoeverre gemeenten, met zorgverzekeraars en met andere instanties zoals de IGJ en NZa, signalen en bijbehorende gegevens over mogelijke zorgfraude met elkaar mochten delen. Hierdoor werden gegevens vaak niet gedeeld en bleef informatie versnipperd bij verschillende instanties liggen. Sinds januari 2025 is de Wet bevorderen samenwerking rechtmatige zorg (Wbsrz) in werking getreden, die deze gegevensdeling mogelijk maakt.
Wat regelt de Wbsrz?
De Wbsrz maakt gegevensdeling tussen verschillende instanties mogelijk via de Stichting Informatieknooppunt Zorgfraude (hierna: IKZ). Op grond van artikel 2.4 van de Wbsrz mogen colleges, het CIZ, de IGJ, de NLA, de Belastingdienst (waaronder de FIOD), de SVB, de zorgverzekeraars, zorgkantoren en de NZa via het IKZ onderling gegevens uitwisselen ten behoeve van de bestrijding van zorgfraude. Deze partijen worden hierna aangeduid als deelnemende instanties.
Het IKZ kan deze gegevens verrijken met informatie uit de in de wet aangewezen openbare bronnen, en zo nodig aanvullende gegevens opvragen bij één of meer deelnemende instanties. Deze instanties zijn verplicht de noodzakelijke gegevens aan het IKZ te verstrekken (op grond van de Wbsrz). Het IKZ verzamelt en analyseert deze gegevens en deelt de gegevens met de deelnemende instanties voor wie deze noodzakelijk zijn voor de bestrijding van zorgfraude binnen hun wettelijke taken (hierna: geëigende instanties).
Wat betekent dit voor de toezichthouder Wmo en Jeugdwet?
Als de toezichthouder Wmo en Jeugdwet (hierna: de toezichthouder) signalen heeft van mogelijke zorgfraude, moet hij deze delen met het IKZ als de gegevens voor één van de deelnemende instanties nodig zijn om fraude tegen te gaan, zoals buurgemeenten, zorgverzekeraars of mogelijk de NZa. In de Wbsrz is niet de toezichthouder Wmo en Jeugdwet specifiek benoemt, maar het college. Dus ook andere ambtenaren die onder verantwoordelijkheid van het college werken, zoals een contractmanager, mogen deze gegevens sturen en ontvangen.
De toezichthouder deelt met het IKZ gegevens over de aanleiding van het vermoeden van fraude en gegevens over de zorgaanbieder. Bijzonder is dat er dus nog geen fraude hoeft te zijn vastgesteld. Het gaat om een aanleiding tot vermoeden van fraude. Daarnaast mag/moet de toezichthouder ook andere gegevens delen die zijn opgenomen in het Besluit, zoals aantal beschikkingen, declaratiegegevens en conclusies uit benchmarkgegevens (Artikel 3.2 Bbsrz).
Zoals eerder beschreven, bundelt en verrijkt het IKZ deze gegevens en verspreidt deze vervolgens onder alle geëigende instanties. Alle geëigende instanties, dus ook de gemeentelijke toezichthouders, mogen deze informatie gebruiken voor de bestrijding van zorgfraude binnen hun wettelijke taak. De toezichthouder mag de informatie dus gebruiken als aanleiding en ter ondersteuning in een onderzoek.
Wat mag (nog) niet?
Toezichthouders en zorgverzekeraars mogen nog geen gegevens uitwisselen zonder tussenkomst van het IKZ. In oktober 2024 is de verzamelwet gegevensverwerking VWS I aangenomen, waarin hiervoor al een grondslag is gecreëerd. Deze mogelijkheid treedt echter pas in werking nadat in lagere regelgeving (Bbsrz) is uitgewerkt welke gegevens precies mogen worden uitgewisseld. Hier wordt momenteel nog aan gewerkt.
Als deze artikelen in werking treden, mag een toezichthouder, als hij of zij via het IKZ informatie ontvangt over mogelijke zorgfraude en een onderzoek start, zonder tussenkomst van het IKZ aanvullende gegevens opvragen en delen bij andere gemeenten en zorgverzekeraars.
De Wbsrz biedt echter nu al een krachtige basis voor effectieve bestrijding van zorgfraude doordat instanties vroegtijdig signalen en de daarbij behorende persoonsgegevens moeten delen. Door signalen te delen met het IKZ en informatie te bundelen ontstaat er een betere informatiepositie om mogelijke fraude te herkennen en kunnen partijen sneller en gerichter handelen. Daarvoor is gezamenlijk gebruik maken van de wet noodzakelijk.
Is uw gemeente nog niet aangesloten bij het IKZ?
Neem dan contact op met het IKZ via signalen@ikz.nl. Het IKZ helpt gemeenten graag met de aansluiting, zodat we samen als keten zorgfraude kunnen bestrijden. Meer informatie over werken met Stichting IKZ vindt u ook in onze online handreiking.