Dit artikel is onderdeel van de campagne Arbeidsmigranten in beeld.
Als gemeenten willen weten hoeveel arbeidsmigranten in hun eigen gemeenten werken, wonen en/of verblijven, dan kunnen zij hiervoor verschillende bronnen raadplegen. De uitkomsten van deze verschillende bronnen zijn helaas niet eensluidend. Dit komt omdat het begrip arbeidsmigrant diverse definities kent en ze niet altijd even consequent worden gebruikt. Dit maakt het extra lastig om inzicht te krijgen in aantallen. In dit artikel gaan we dieper in op de verschillende definities die gebruikt worden, de daarbij behorende kenmerken én geven we gemeenten tips over het gebruik van verschillende bronnen. Ook leggen we uit hoe gemeenten gebruik kunnen maken van hun eigen data om arbeidsmigranten in beeld te brengen.
Waarom zijn er verschillen in aantallen?
In verschillende onderzoeksrapporten kunnen andere aantallen naar voren komen als u zoekt naar het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten. Dit komt omdat de onderzoekers andere keuzes hebben gemaakt met betrekking tot de definitie van de arbeidsmigrant:
- Afkomst
Soms wordt alleen gekeken naar personen uit een ander EU-land, maar soms ook naar personen uit niet EU-landen. - Inkomen
Soms wordt er specifiek gekeken naar personen met een laag inkomen, waarbij laag ook weer verschillend geïnterpreteerd kan worden. En in sommige gevallen wordt er geen rekening gehouden met het inkomen, waardoor ook kenniswerkers worden meegenomen. - Migratiemotief
Soms wordt specifiek naar het migratiemotief ‘arbeid’ gekeken. Wat in het geval van een persoon uit een niet EU-land goed is vastgesteld via de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), maar in het geval van personen uit een ander EU-land een afgeleid migratiedoel is. In andere onderzoeken wordt juist algemener gekeken. Bijvoorbeeld naar personen die in Nederland werken en uit een ander land komen, waardoor dus ook werkende studenten en werkende Oekraïners zijn meegeteld (koppeling met polisadministratie van het UWV). - Type inschrijving
Meestal wordt er bij wonen alleen gekeken naar personen die als ingezetenen staan ingeschreven, maar soms worden niet-ingezetenen wel meegenomen door gegevens uit de Registratie niet-ingezetenen (RNI) te koppelen aan de polisadministratie van het UWV om in beeld te brengen om hoeveel werkende personen het in totaal gaat. - Peildatum
Soms wordt er op een specifieke datum gekeken naar een bepaalde bron en soms wordt een langere periode gehanteerd (een maand of misschien wel een heel jaar).
Leeswijzer (openbare) bronnen
Het loont dus de moeite om altijd goed naar de kenmerken en definities te kijken die in een rapport worden gebruikt en welke bronnen hiervoor gebruikt zijn. Daarnaast is het belangrijk om u bewust te zijn van het feit dat het aantal arbeidsmigranten toeneemt, dat zij zich soms vestigen én in andere gevallen juist weer snel verplaatsen. Kortom: data loopt vaak achter op de realiteit. Bovendien is bepaalde data soms lastig te achterhalen, zoals bijvoorbeeld waar niet-ingezetenen verblijven. Om een beter beeld te krijgen van het totaal aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente verblijft, verdubbelen gemeenten vaak het aantal arbeidsmigranten dat als ingezetene staat ingeschreven in de gemeente. Dit blijft echter gissen.
Raadplegen (openbare) bronnen
Voordat u een bron kiest is het verstandig om eerst na te denken wie u in kaart wil brengen, met welk doel én welke definitie u binnen uw eigen gemeente gebruikt als het over arbeidsmigranten gaat. Het maakt uit of u wilt weten hoeveel arbeidsmigranten er in uw gemeente verblijven of wáár ze verblijven. Hetzelfde geldt voor het antwoord op de vraag hoeveel arbeidsmigranten er in uw gemeente werken. Dat aantal vertelt niet in welke sectoren ze werkzaam zijn. Afhankelijk van de keuzes die u maakt kunt u, eventueel in samenwerking met een onderzoeksbureau, verder onderzoek doen. Het is aan te bevelen om het doel, de definitie en eventueel onderzoek regionaal af te stemmen.
Er zijn een aantal openbare bronnen die u kunt raadplegen om inzicht te krijgen in het aantal arbeidsmigranten:
- Onderzoeksrapporten
Deze rapporten zijn vaak openbaar. Kijk of er in uw gemeente, regio, provincie onderzoek is gedaan. Zoek op verschillende definities, zoals onderzoek naar aantallen internationale werknemers, arbeidsmigranten of kennismigranten. - Waarstaatjegemeente.nl
De website Waarstaatjegemeente.nl geeft inzicht in het aantal ingezetene arbeidsmigranten die in een specifieke Nederlandse gemeente gehuisvest worden. De gehanteerde kenmerken staan uitgebreid beschreven. Ook vindt u hier het aantal niet-ingezetene arbeidsmigranten dat, op een specifieke peildatum, werkt (bron: polisadministratie, UWV). Deze cijfers geven dus inzicht in de werkgemeente, niet in de woongemeente. - Rijksdienst voor identiteitsgegevens (RvIG)
Op de website van de RvIG kunt u zien hoeveel personen zich in de afgelopen 4 maanden als niet-ingezetene hebben ingeschreven in uw gemeente. Inclusief het aantal adressen waarop ze dit hebben gedaan. - ArbeidsmarktinZicht.nl
De website ArbeidsmarktinZicht geeft, in een aantal provincies en regio’s, inzicht in het aantal arbeidsmigranten die ergens wonen en werken. Kies de regio of provincie die u wilt inzien en daarna op de knop ‘verdieping’ rechtsboven. Hier kiest u voor ‘verkenningen’. Klik op de eerste voorgestelde verkenning ‘internationals in [gekozen regio]’. Vervolgens kiest u het dashboard ‘arbeidsmigranten’.
Zicht op de feitelijke leefomstandigheden
Zoals hiervoor uitgelegd geven alle (landelijke) onderzoeken en (openbare) bronnen, ieder op hun eigen manier, een indicatie van het aantal arbeidsmigranten die in een bepaalde gemeente/regio/provincie werken, wonen en/of verblijven. Tegelijkertijd zegt deze indicatie niets over de feitelijke situatie van arbeidsmigranten in een gemeente/regio/provincie. U weet nog steeds niet waar deze personen wonen en onder welke omstandigheden.
Intern samenwerken om tot een gedeeld beeld te komen
Elke gemeente beschikt over een grote hoeveelheid relevante informatie om de feitelijke situatie van arbeidsmigranten in beeld te brengen. Deze informatie is vaak versnipperd over verschillende afdelingen zoals Burgerzaken, Toezicht en Handhaving, Wonen, Openbare Orde en Veiligheid en binnen het Sociaal Domein. Door deze informatie bij elkaar te brengen ontstaat er een gedeeld beeld over de arbeidsmigranten die in uw gemeenten werken, wonen en/of verblijven. Dit inzicht is essentieel om effectief beleid te kunnen voeren, misstanden te signaleren en de leefbaarheid binnen wijken te waarborgen.
Wat doet de VNG
De VNG kan gemeenten ondersteunen bij deze verkenning door middel van een kennissessie 'Verkenning thema arbeidsmigratie'. In een dagdeel wordt er algemene kennis gedeeld over aantallen, rapporten en ontwikkelingen én specifieke kennis over hoe het thema arbeidsmigranten de verschillende domeinen binnen uw gemeente raakt. Daarnaast wordt er in gesprek met functionarissen vanuit de verschillende domeinen verkend wat de situatie binnen uw gemeente is.
Meer informatie
Wilt u meer informatie over de ondersteuning van de VNG bij het interpreteren van data of een verkenning op het thema arbeidsmigratie, neem dan contact op met uw regioadviseur van het ondersteuningsteam Arbeidsmigranten of team Multidisciplinaire Samenwerking Naleving via Contact met de regioadviseurs van Naleving | VNG.