Nummer 20, 2016

Auteur: Marten Muskee

De Bilt wil in 2030 energieneutraal zijn. Dan moet alle benodigde energie duurzaam binnen de eigen gemeentegrenzen worden opgewekt.

VNG Magazine vroeg verantwoordelijk wethouder Anne Brommersma (GroenLinks) hoe de Utrechtse gemeente deze stevige ambitie gaat realiseren. ‘Als we onze doelstelling loslaten, is de druk eraf om vaart te maken’

De Bilt betaalt jaarlijks 72 miljoen euro aan energiekosten. Als je dat bedrag tien jaar lang omzet in investeringskosten om naar nul-op-de-meter te gaan, heb je 720 miljoen euro om te investeren.

Een energieneutraal De Bilt binnen vijftien jaar. Dat is nogal wat.

‘Een kleine tien jaar geleden werd het Bilts Manifest vastgesteld en daar stond deze doelstelling al in. Toen besloeg die periode nog 25 jaar en leek het einddoel prettig ver weg. Nu is het inderdaad een stevige doelstelling. Wij hebben begin dit jaar onderzoek laten doen of het wel realistisch is. Die doelstelling is mooi en helpt om de vaart erin te zetten, maar het moet wel ergens op slaan. Het onderzoek wijst uit dat het mogelijk is, maar dat het wel een grote uitdaging wordt. De Bilt telt relatief weinig bedrijven, 50 procent van ons energieverbruik komt van woningen en daarvan telt deze gemeente ook nog eens heel veel particulier bezit. De doelstelling is haalbaar wanneer we de helft besparen op het energieverbruik. Een gigantische opgave want dan moeten we onze huizen stevig gaan inpakken. De andere helft van het energieverbruik moeten we vervolgens duurzaam opwekken door bijvoorbeeld warmtepompen en zonne-energie. En als we zo veel mogelijk daken vol hebben gelegd met zonnepanelen, dan nog hebben we vijftien windmolens nodig om echt energieneutraal te zijn.’

Er moet dus nog veel gebeuren. Wat is er in de afgelopen tien jaar bereikt?

‘De vernieuwingen in verduurzamingsland gaan ontzettend snel. Ik zie het als een lijn die langzaam omhoog gaat en in één keer een grote piekversnelling laat zien. In de afgelopen tien jaar is De Bilt bezig geweest met het bewustwordingsproces. Zo is het beleid voor duurzaam bouwen aangescherpt en zijn laadpalen voor het elektrisch rijden neergezet. Energiecorporatie BENG (Biltse Energie Neutrale Gemeenschap, red.) heeft samen met de gemeente achtduizend eigenaren van woningen die voor 1976 zijn gebouwd, aangeschreven en hun een aanbod gedaan om tegen een gereduceerd tarief een energiescan te laten uitvoeren. Vijfhonderd eigenaren hebben van dat aanbod gebruikgemaakt en daarvan hebben er tweehonderd duurzaamheidsinvesteringen gedaan voor meer dan een miljoen euro. Dan heb je het wel ergens over. We hebben dus eerst het laaghangend fruit geplukt, maar voor de grote stap naar een energieneutrale gemeente is meer nodig. Nu moeten we substantiële stappen zetten. Dat kunnen we niet alleen doen, daar zijn partners in de gemeente voor nodig en dan vooral partners die echt kunnen investeren in duurzaamheid.’

Zonder de energiecorporatie hadden we deze stap nooit kunnen zetten

En daarvoor heeft u het Bilts Energieakkoord ondertekend?

‘Zestien partners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstituten hebben in augustus een energieakkoord gesloten en binnenkort zijn dat er zeventien. Daar ben ik als wethouder heel trots op. Er zitten aansprekende namen bij als het KNMI, het RIVM en de Grondmij, tegenwoordig Sweco Nederland. Het RIVM verhuist en het terrein inclusief de gebouwen is aangekocht door de Indiase ondernemer Poonawalla, ook die heeft getekend. Dat zijn drie grote organisaties die hebben toegezegd stevige stappen te gaan zetten. Het terrein van het RIVM is groot met veel gebouwen. De daken worden beschikbaar gesteld voor vierduizend zonnepanelen die energie leveren aan de woningen die daaromheen liggen. Met het KNMI zijn we ook in gesprek over een dergelijke constructie. Verder hebben partijen met land in eigendom, zoals Utrechts Landschap, LTO en het waterschap, het energieakkoord ondertekend. Het waterschap heeft in september de eerste zonneweide geopend met duizend panelen die stroom leveren voor de rioolzuivering. Dat scheelt weer op de jaarlijkse energierekening van 72 miljoen euro van De Bilt als gezamenlijke gemeenschap.’

Waar komt dat enthousiasme in deze gemeente vandaan?

‘We hebben met elkaar een coalitieakkoord en collegeakkoord gemaakt waarin twee thema’s centraal staan: duurzaamheid en een transparante bestuurscultuur. Duurzaamheid staat dus hoog in het vaandel. Dit college had al stappen gezet, maar de echte versnelling komt door de nauwe samenwerking met BENG. Zonder de energiecorporatie hadden we deze stap nooit kunnen zetten. Het bestuur van BENG heeft een enorme drive en beschikt over kennis en over handen om dingen ook echt voor elkaar te krijgen. We hebben elkaar hard nodig. Het KNMI en ingenieursadviesbureau Sweco zijn organisaties die zich vanwege de aard van hun werkzaamheden al met het milieu bezighouden. Door de ondertekening van het Bilts Energieakkoord zijn ook zij gaan meedenken wat ze voor de gemeente kunnen betekenen.’

U stelt dat inwoners niet terug hoeven te gaan naar de oertijd, maar dat het wel belangrijk is om na te denken waar de energie vandaan komt. Levert de energietransitie in op comfort?

‘We willen allemaal onze verworvenheden behouden en dat kan ook. Uit het onderzoek dat we hebben laten houden, blijkt dat het energieverbruik alleen maar zal toenemen. We gaan elektrisch rijden en denk ook aan de tablets, laptops en mobiele telefoons. Die willen we niet inleveren en we willen het ook prettig comfortabel hebben in ons huis. Iemand die zijn vloer isoleert, krijgt een veel comfortabeler leefklimaat in huis. Het ene bijt het andere niet.’

Staan er al concrete maatregelen in het Bilts Energieakkoord?

‘Alle deelnemers hebben aangegeven wat ze in de komende periode concreet gaan doen en dat wordt momenteel uitgewerkt in actieplannen. Een mooi voorbeeld is de samenwerking met netbeheerder Stedin, Eneco en de woningcorporatie, waarbij we onderzoeken of we een woonbuurt in onze gemeente kunnen afkoppelen van het gas. Er zijn twee potentiële locaties waar dat zou kunnen, de corporatie wil op één plek bezit renoveren en op de andere locatie nieuwbouw realiseren. Stedin wil woningen in het kader van duurzaamheid graag afkoppelen van het gas. Nu is het wettelijk nog zo geregeld dat wanneer één bewoner zegt op gas te willen blijven koken, Stedin verplicht moet leveren. Wij onderzoeken of het via een energiebestemmingsplan voor één gebied mogelijk wordt om dit te voorkomen. Volgens Stedin kan het. Het thema gasvrij zit momenteel in een versnelling en het Rijk kijkt of de wetgeving kan worden aangepast. De Bilt wil voorafgaande aan die wetswijziging via het energiebestemmingsplan al aan de slag kunnen. Het mooie aan dit energieakkoord is dat er allerlei nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan die er zonder het akkoord niet waren geweest.’

Wat is BENG voor organisatie?

‘Dat is een energiecorporatie van inwoners die zich richt zich op de doelstelling energieneutraal in 2030. BENG nam het initiatief om de achtduizend particuliere woningbezitters aan te schrijven. Dat deden we overigens samen want als inwoners een brief van de gemeente krijgen, hebben ze het idee dat actie neutraal en betrouwbaar is. BENG nam de uitvoering vervolgens in handen. Daarnaast heeft BENG zes mensen met een uitkering opgeleid tot energiecoach die het midden- en kleinbedrijf een energieadvies aanboden. Daar hebben dertig bedrijven gebruik van gemaakt. Van die zes mensen hadden er vier binnen twee maanden een baan terwijl ze al heel lang geen werk hadden.’

Als we onze doelstelling loslaten, is de druk eraf om vaart te maken

Een energieneutraal De Bilt gaat alle inwoners geld kosten, niet alleen de voorlopers die het kunnen betalen.

‘De woningcorporatie heeft twee complexen nul-op-de-meter gerenoveerd. Dat heeft de nodige investeringen gevraagd. Juist doordat onze gemeente zoveel particuliere woningen telt, is dit een lastige taak. We kunnen woningeigenaren niet opleggen om energiebesparende maatregelen te nemen, subsidies helpen hen over de streep. Het Rijk biedt momenteel subsidie aan mensen die twee isolatiemaatregelen tegelijk nemen. Als gemeente bieden we vooralsnog geen subsidiemogelijkheden. Dat is een bewuste keuze, want we zijn geen bank. Zonnepanelen verdienen zich binnen een aantal jaar terug. De Bilt betaalt jaarlijks 72 miljoen euro aan energiekosten. Als je dat bedrag tien jaar lang omzet in investeringskosten om naar nul-op-de-meter te gaan, heb je 720 miljoen euro om te investeren.

Er zijn allerlei financiële constructies mogelijk, zo zijn zonnepanelen

bijvoorbeeld ook al te leasen. De ambitie is hoog, maar als we onze doelstelling loslaten, is de druk eraf om vaart te maken. Aan de andere kant gaan de ontwikkelingen momenteel zo snel, heel Nederland is in 2050 van het gas af. Ik heb er wel vertrouwen in dat het ons lukt.’