Burgemeester Leontien Kompier van Vlagtwedde

 

nummer 2, 10 februari 2017

Auteur: Marten Muskee

Burgemeesters die zich geconfronteerd zien met overlastgevende asielzoekers doen er goed aan de ‘driehoek’ uit te breiden met de asielketen. Dat betoogt burgemeester Leontien Kompier van Vlagtwedde, de gemeente die met Ter Apel voor asielzoekers de toegangspoort tot Nederland vormt. ‘Het is slimmer om met elkaar maatregelen te bedenken, dan alleen vanuit het kader openbare orde en veiligheid.’

In het najaar van 2016 zagen diverse gemeenten zich geconfronteerd met overlastgevende asielzoekers uit veilige landen. Gezien de specifieke functie van het opvangcentrum in Ter Apel kreeg Kompier, tevens lid van de VNG Adviescommissie Asiel en Integratie en van de Nederlandse delegatie in de Raad van Europa, als eerste burgemeester met deze probleemgroep te maken.

Wat maakt Ter Apel specifiek?

‘Ter Apel vormt de poort van Nederland voor asielzoekers die binnenkomen en voor hen die moeten vertrekken. We zijn het doorgangscentrum richting de azc’s waar vorig jaar zo’n 53.000 mensen passeerden. Toen hadden we naar verhouding niet zoveel problemen met overlastgevende asielzoekers als de laatste tijd. We voeren rijksbeleid uit op ons grondgebied en doen hier veel ervaring op die als input dient voor landelijk, Europees en internationaal beleid. Sinds ik hier acht jaar geleden aantrad, heb ik met zeven bewindspersonen op dit dossier te maken gehad. Dat geeft wel aan hoe weerbarstig dit beleidsterrein is. Hirsch Ballin zei: “Je mag me ’s nachts wakker maken als je weet hoe we een sluitende keten krijgen.” Die vraag speelt nog steeds.’

Hebben de huidige problemen hiermee te maken?

‘Nee. Wel is het zo dat er af en toe groepen asielzoekers naar Nederland komen van wie we al snel weten dat ze hier geen recht van opvang hebben. Vlagtwedde kreeg in het verleden met een groep Chinezen te maken die voor ongeregeldheden, onduidelijkheden en overlast zorgde. Mijn voorganger heeft bij de ontmanteling van Joegoslavië last gehad van voormalig Oost-Europeanen die ineens binnenkwamen. Je kunt het niet voorspellen.

‘Bij de enorme instroom vorig jaar van oorlogsvluchtelingen uit Syrië en Eritrea kwamen ook andere groepen uit Noord-Afrika mee, gelukzoekers die door Europa trekken. Die weten dat ze niks te verliezen hebben omdat ze hier niet mogen blijven en halen ontzettend vervelende dingen uit zoals winkeldiefstallen, pogingen tot inbraak, vervelend gedrag op straat, openbare dronkenschap en drugsgebruik. Ze laten zich niet aanspreken en zijn hondsbrutaal. Omdat Ter Apel de poort van Nederland is, kregen wij als eerste last van deze groep. We hebben hier al ruim twintig jaar een asielcomplex en dat leidde nooit tot onveilige gevoelens bij de inwoners. Dat gebeurde nu ineens wel. Ik trok toen onmiddellijk aan de bel in Den Haag en de staatssecretaris heeft daar snel op gereageerd.’

‘Ze laten zich niet aanspreken en zijn hondsbrutaal’

In de ideale gesloten keten opvang-toelating-vertrek nemen Noord-Afrikaanse landen hun onderdanen weer op.

‘Nederland biedt in de asielprocedure geen ruimte aan gelukzoekers die uit een veilig land komen. Van deze groep asielzoekers kwam een deel uit Duitsland en op hen is de Dublinverordening van toepassing. Zij hebben in een ander EU-land hun eerste asielaanvraag gedaan, daar moet de asielaanvraag dan ook worden behandeld. Als wij ze echter terugsturen naar dat land, is het probleem niet opgelost. Daar zijn Europa en internationale afspraken voor nodig. Daarom gaan minister Bert Koenders en staatssecretaris Klaas Dijkhoff naar Marokko om af te spreken dat Marokko zijn ingezetenen weer terugneemt.

‘In afwachting van uitzetting mogen deze mensen ondertussen wel elders in azc’s verblijven. Vervolgens zorgden zij ook voor overlast in bijvoorbeeld Weert, Groningen, Delfzijl, Balk en Hoogeveen. Ik wil geen burgemeester zijn die alleen haar eigen straatje schoonveegt en zorgt dat de overlastgevers Ter Apel zo snel mogelijk verlaten. Ik ben van harte bereid mee te werken aan de daadwerkelijke oplossing van dit probleem.’

Langs dat straatje wonen wel uw inwoners.

‘Ik voel me zeer verantwoordelijk voor de veiligheid van inwoners en hun gevoelens daarover. Ik heb het als heel schokkend ervaren dat zij zo’n last hadden van deze groep. Bovendien dragen boze en angstige buurtbewoners niet bij aan draagvlak voor ons grote asielcomplex. De gemeente heeft er veel aan gedaan om angsten weg te nemen, onder meer door het gesprek aan te gaan via zogeheten luisterend-oor-bijeenkomsten. Daar waren we vorig jaar al mee begonnen toen de instroom zo enorm groot was. Toen ging het om de aantallen, nu om overlast en onveiligheid.

‘Er zijn goede afspraken gemaakt met de politie, ondernemers en inwoners. We laten zien dat de politie dichtbij is, agenten fietsen rond en gaan bij de inwoners op bezoek. Ik heb een alcoholverbod ingesteld en er zijn camera’s opgehangen in het winkelcentrum en in de buurt waar mensen wonen in de directe omgeving van het asielcomplex. Verder heb ik twee keer een gebiedsgebod opgelegd, dus dat valt mee. Het zijn eigenlijk mijn reguliere bevoegdheden die maken dat je heel snel kunt handelen. Dit was overigens de eerste keer in mijn acht jaar als burgemeester hier dat ik daarvan gebruik moest maken.’

In 2012 greep u naar het middel van het noodbevel om een tentenkamp te ontruimen. De rechter noemde dat buitensporig. Juristen hebben ook kritiek op uw collega Jos Heijmans die onlangs in Weert een noodbevel uitvaardigde.

‘Dat klopt niet. De voorzieningenrechter deed op basis van onvolledige stukken uitspraak. Vlagtwedde kon in korte tijd niet alle stukken geanonimiseerd aanleveren. Wij zijn later wel in het gelijk gesteld. In het tentenkamp bivakkeerden driehonderd Somaliërs en Irakezen. Het was bloedheet, er was brandgevaar en een risico op uitbraak van ziektes. Ik heb gewacht tot de Tweede Kamer een uitspraak deed en deze mensen het recht gegeven om te demonstreren. Daarna kon ik niets meer voor ze doen en heb ze vriendelijk verzocht te vertrekken. Een klein clubje weigerde dat waarop ik het tentenkamp op basis van inhoudelijke argumenten heb beëindigd.

‘Dat deed ik vanuit mijn reguliere bevoegdheden waarbij ik uiterst zorgvuldig te werk ging. Dat is iets anders dan het uitvaardigen van een noodbevel waarbij mensen een week lang een huisarrest krijgen opgelegd. Ik vond dat toen niet nodig. Bij de problematiek die nu speelt, snap ik de zorgen van burgemeesters. Die willen een veilige leefomgeving terwijl ze voor het eerst in aanraking komen met deze thematiek. Maar maak het probleem niet groter dan het is. Bij de overlastgevers gaat het om een relatief kleine groep. Als we niet opletten krijgen zij het voor elkaar dat het draagvlak voor asielopvang wegebt in Nederland. Dat is het laatste wat we zouden moeten willen.’

‘Kijk wat er aan de hand is voordat je hoog van de toren blaast over overlast’

De burgemeester heeft dus voldoende ‘standaardinstrumenten’ in handen om deze probleemgroepen aan te pakken?

‘In principe wel, maar in algemene zin geloof ik veel meer in het maken van heldere samenwerkingsafspraken. Het Rijk luistert goed naar ons en de staatssecretaris handelde vorig jaar direct. Hij had al een apart spoor ontwikkeld voor asielzoekers uit veilige landen en probeert nu voor deze groep een versnelde procedure in gang te zetten. Het gaat niet om repressieve maatregelen, maar om inhoudelijke oplossingen en daarvoor is Den Haag nodig.

‘De burgemeester is lokaal verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. Ik onderhoud sinds mijn komst hier een intensief contact met de asielketen en dat heeft ons geholpen in lastige situaties. Ik breid het driehoeksoverleg tussen burgemeester, officier van justitie en politie regelmatig uit met de asielketen. Dat doe ik bewust om vanuit alle invalshoeken te kunnen handelen bij problemen. Bij deze overlastgevende groep was het ook direct nodig om op Haags niveau te schakelen. Dijkhoff verkleinde vervolgens de aantrekkelijkheid voor deze groep om naar Nederland te komen. We schaken dus op verschillende borden. Voorop staat dat de inwoners zich hier veilig voelen. Daar doen we alles aan door te investeren in gesprekken en goede afspraken.’

Wat heeft u van Den Haag nodig?

‘Beleidsmatig gebeurt het in Den Haag, in Europa en internationaal. Daar liggen de mogelijkheden om oplossingen te creëren. Het asielbeleid van Den Haag wordt mede geregeerd door de ervaringen in Ter Apel. Het Rijk werkt aan een oplossing voor asielzoekers uit veilige landen. De regelgeving is al strenger gemaakt, het is minder aantrekkelijk om naar Nederland te komen.

‘Enkele maanden geleden kwamen er honderden uit veilige landen per week binnen, nu nog maar tientallen. Ik krijg iedere week de cijfers onder ogen en zie dat de instroom daalt. Het is een groep die door Europa zwerft en veel vluchtelingen komen via Duitsland binnen. Dijkhoff is meteen met zijn Duitse ambtsgenoot in gesprek gegaan om afspraken te maken over het terugnemen van deze asielzoekers. Ik hecht dan ook zeer aan de samenwerking met het Rijk en ben uitermate tevreden dat we gezamenlijk lokaal en landelijk maatregelen nemen die effectief zijn. Dijkhoff durft daarbij de marges in de wetgeving op te zoeken.’

‘De regelgeving is al strenger gemaakt’

Wat levert de ‘proeftuin’ Ter Apel op?

‘De maatregelen rond de jaarwisseling bijvoorbeeld zijn hier gestart en uitgerold als landelijk model. Ook met de instroom van alleenstaande jongeren deden we ervaring op. Die zijn af en toe lastig, maar het zijn pubers. Vorig jaar wilden ze demonstreren. Wij zijn toen in gesprek gegaan en wat bleek: ze wilden graag hun eigen potje koken met meer kruiden en wat andere kleding na weken van rondzwerven. Hoe moeilijk kan het zijn? Daar is ook een soort van landelijke richtlijn uit voortgekomen. Ga goed in gesprek met die jongens en kijk wat er aan de hand is voordat je hoog van de toren blaast over overlast en te zware maatregelen neemt.’

Dus de bal rolt nu richting Europa?

‘De Europese landen moeten het asielbeleid harmoniseren zodat alle landen dezelfde afspraken en uitgangspunten hebben. Daarmee voorkomen we het shoppen van het ene naar het andere land. Daar wordt hard aan gewerkt en je ziet het effect van de maatregelen. Toen de Duitsers strenger werden kwam de groep naar Nederland, nu wij strenger zijn gaan ze ergens anders naartoe. Internationaal vinden we ook steeds meer aansluiting. Op die schaal zullen we meer moeten investeren in ontwikkelingssamenwerking zodat jonge mannen in eigen land werk vinden en daar blijven. Internet maakt de wereld klein en Europa lijkt fantastisch, dus daar wil iedereen naartoe.’

Is de rust weergekeerd in Ter Apel?

‘Ik ga ervan uit het onder controle te hebben, het is nu al een tijd rustig en dat hoor ik ook van de inwoners. De maatregelen hebben effect en de instroom is natuurlijk verminderd. Met oud en nieuw vond ik het wel spannend, maar het werd uiteindelijk de rustigste jaarwisseling in de afgelopen tien jaar. De voordurende negatieve aandacht van de media maakte het probleem groter dan nodig. De inwoners van Ter Apel waren het ook helemaal zat. Het had zo’n negatieve impact dat ondernemers bang werden dat mensen hier niet meer zouden willen winkelen. Ook ik werd uitgenodigd bij de praatprogramma’s, maar ben daar niet op ingegaan. Ik wilde er eerst voor zorgen dat het in Ter Apel weer rustig werd.’