VNG Magazine nummer 20, 20 december 2019

Auteur: Annemieke Diekman | Beeld: gemeente Goeree-Overflakkee

In 2020 bereikt Goeree-Overflakkee het punt dat de windmolens en zonneparken op het eiland meer windenergie leveren dan er nodig is om de hele gemeente van elektriciteit te voorzien. Het is maar een van de vele initiatieven op het vlak van groene energie.

Goeree-Overflakkee

De hectiek van de Rotterdamse haven maakt na het Haringvliet plaats voor de ruimte en rust van het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee. Niet gek dat de gelijknamige gemeente hier volop duurzame energie-initiatieven ontplooit. Er zijn windmolens, zonneparken, een zeewierproject en goederenhubs. Daarnaast nog het ambitieuze plan om over vijf jaar de huizen van een van de gemeentekernen, Stad aan ’t Haringvliet, te verwarmen met waterstofgas. De ambities zijn niet mis. Om te beginnen is er de deadline om in 2020, komend jaar dus, zelfvoorzienend te worden op het gebied van groene stroom.

Ruimte

‘Een derde van de windopgave van Zuid-Holland wordt op Goeree-Overflakkee gerealiseerd,’ zegt wethouder Tea Both (CDA). ‘Hier is de ruimte en de wind en daar maken we optimaal gebruik van. We gaan de doelstelling om energieneutraal te worden op het gebied van elektriciteit dan ook echt halen. In 2020 passeren we het punt dat onze windmolens en zonneparken meer energie leveren dan nodig is om de gehele gemeente van elektriciteit te voorzien.’

Er staan nu 34 molens op het eiland, goed voor samen 78 megawatt. ‘Dat worden er 68’, vertelt de ook aanwezige Erik Roeland, programmamanager duurzaamheid bij de gemeente. ‘Dan komen we uit op 225 megawatt in totaal.’

Om te laten zien waar de groene energieambities vandaan komen, gaat Both terug naar 2012, toen bij een gemeentelijke herindeling de vier gemeenten op het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee samengevoegd werden. ‘Het nieuwe college pakte voortvarend de duurzaamheidsagenda op. Die was daarvoor al door de provincie opgesteld als uitwerking van het Energieakkoord, de voorloper van het Klimaatakkoord. Een belangrijke doelstelling was destijds 14 procent schone opwek in 2020’, aldus Both. Er werd een Structuurvisie wind opgesteld, waarin onder meer is opgenomen hoeveel windmolens er op het eiland geplaatst worden en waar.

Kans

In de groene-energieplannen speelde vanaf het begin de lokale energiecoöperatie Deltawind (zie kader) een belangrijke rol. ‘Die is dertig jaar geleden opgericht door mensen met een ideaal’, zegt Both. De coöperatie begon met één windmolen en vertegenwoordigde de duurzaamheidsgedachte binnen de gemeente. Deltawind heeft daarin een voortrekkersrol gehad, samen met andere initiatiefnemers. De gemeente is daarbij aangehaakt.

Tegenwerking en soms felle protesten die gemeenten elders ondervonden, zijn Goeree-Overflakkee dan ook bespaard gebleven. Natuurlijk is er volgens de wethouder tussen de kernen wat gesteggeld over de plaatsing van de molens. ‘Daarvan staan er meer aan de oostkant van het eiland dan in het meer toeristische westelijke deel aan de Noordzee. Niet iedereen kon zich even goed vinden in deze verdeling.’

Hier is de ruimte en de wind en daar maken we optimaal gebruik van

Er is ook kritiek dat de gemeente te makkelijk meewerkt aan de komst van de windmolens. Onterecht, vindt Both. ‘Wij zien de windopgave als een kans. Bovendien moet je als gemeente je  verantwoordelijkheid nemen. Als je je flink verzet, kan plaatsing ook opgelegd worden als rijksinpassing en dan kun je niets meer aan de voorwaarden veranderen. Dat hebben wij nu wel kunnen doen.’

‘De provincie vond het wenselijk om 300 megawatt aan windmolens op Goeree-Overflakkee te plaatsen’, vervolgt programmamanager Roeland. ‘Dat heeft de gemeente terug weten te brengen tot een capaciteit van 225 megawatt.’ Ook is bepaald dat de molens nooit dichter bij de bewoonde wereld geplaatst worden dan 900 meter en niet hoger mogen zijn dan 150 meter. ‘Dan hoeven er geen lichtjes op voor de luchtvaart, die lichtjes worden vaak als storend ervaren.’

Daarnaast is er door de gemeente in samenwerking met Deltawind een Windfonds opgericht om de overlast te compenseren. Mensen die in de buurt wonen van windmolens ervaren geluidsoverlast en hebben klachten over de slagschaduw en beperking van het uitzicht. De eigenaren van de windmolens storten vanaf volgend jaar geld in het Windfonds. Daaruit krijgen mensen die binnen duizend meter van een windmolen wonen jaarlijks tweeduizend euro uitgekeerd ter compensatie. Dit bedrag is vrij te besteden. De regeling is twintig jaar geldig, de tijd die staat voor de afschrijving van een windmolen. Verder keert het fonds geld uit dat moet worden besteed om de algemene leefbaarheid rond de turbines te verbeteren.

Wij zien de windopgave als een kans

Elektrische busjes

De gemeente beschouwt zichzelf als proeftuin voor duurzame innovaties. Een van die initiatieven uit de koker van Deltawind is de goederenhub. Het idee hierachter is dat zo veel mogelijk vracht aan het begin van het eiland wordt afgeleverd op een centrale plek, en van daaruit verder wordt vervoerd over het eiland. Dat gebeurt dan met elektrische busjes. De eerste goederenhub gaat op 6 januari aanstaande open in Oude-Tonge aan de zuidoostkant van het
eiland, waar de N59 op uitkomt. De tweede hub is gepland aan de noordwestkant van het eiland in Stellendam.  

Waterstofgas

Ook Goeree-Overflakkee zal van het aardgas af moeten. Zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord moet 20 procent van de gebouwde omgeving in 2030 aardgasvrij zijn en in 2050 de volle 100 procent. De gemeente is al gestart en is daarbij op zoek gegaan naar alternatieven. Naast all electric, waarbij de energievoorziening volledig elektrisch is, wordt de vervanging van aardgas door waterstofgas onderzocht.

Samen met de provincie en andere partijen is de H2GO-strategie opgesteld. Een van de eerste concrete uitkomsten is een waterstoftankstation, dat binnenkort in Oude-Tonge verrijst. Er rijden nu nog heel weinig auto’s op waterstof, omdat die nog te duur zijn en de techniek nog erg ingewikkeld is.

Both: ‘Dat gaat wel veranderen, zeker als je bedenkt dat waterstof verschillende voordelen biedt ten opzichte van elektrische auto’s. Waterstof tanken gaat veel sneller dan elektriciteit laden en ook het bereik is veel groter. Je kunt met een tank waterstofgas ongeveer net zoveel kilometers rijden als nu met een benzinetank en veel meer dus dan met de gemiddelde elektrische auto.’

De eerste gebruikers van het nieuwe tankstation worden waarschijnlijk bussen. De provincie Zuid-Holland heeft twintig waterstofbussen aanbesteed die regionaal ingezet zullen worden.

Meest ambitieuze plan

Verreweg het meest ambitieuze plan op het gebied van waterstof is echter dat voor Stad aan ’t Haringvliet. De 1400 inwoners, verdeeld over 500 huishoudens, moeten uiterlijk in 2025 allemaal over zijn van aardgas op waterstofgas voor verwarming van hun woningen. Onderzoek heeft volgens de wethouder uitgewezen dat het bestaande aardgasnet kan worden gebruikt voor het transport van waterstofgas. ‘Wel moeten de koppelingen worden vervangen en moet er een waterstofketel worden aangeschaft.’ Both voegt daar direct aan toe dat het een enorm ingrijpend project is. ‘Daarom is het heel belangrijk om draagvlak te creëren bij de bevolking van Stad aan ’t Haringvliet. ‘Haalbaarheid en betaalbaarheid staan daarbij centraal.’

Technisch kan het, vult programmamanager Roeland nog aan. ‘Het is nu heel belangrijk om goed te onderzoeken wat de kosten per woning zijn en wat de gemeente daar aan subsidie kan bijdragen. Koplopers moeten niet de dupe worden.’

Deltawind als aanjager

Energiecoöperatie Deltawind is opgericht na de ramp met de kerncentrale in Tsjernobyl, vertelt directeur Monique Sweep. Ook de eerdere bevindingen van de Club van Rome speelden een rol. ‘Een groepje mensen kreeg het idee dat het eiland in staat moest zijn zelf energie op te wekken en zo minder afhankelijk te worden van bestaande vormen van energie.’ Een man op het eiland die kleine windturbines verkocht aan agrariërs kwam op het idee om met anderen geld bijeen te leggen voor een eigen windmolen. De energiecoöperatie was geboren. Een lokaal energiebedrijf, een van de voorlopers van Eneco, toonde zich vervolgens bereid de windenergie af te nemen. Al snel volgden er meer molens die ook steeds groter werden. En daar bleef het niet bij. Tal van groene initiatieven, zoals recent een project voor zeewierteelt in de Noordzee zien het levenslicht, waarbij volgens Sweep steeds constructiever wordt samengewerkt met de gemeente. De projecten worden gefinancierd uit het eigen vermogen van Deltawind, aangevuld met vreemd vermogen. Ook heeft de coöperatie een innovatiefonds van 1  miljoen euro beschikbaar gesteld.