Het betrekken van kinderen en jongeren bij gemeentelijke besluitvorming is geen bijzaak, maar een randvoorwaarde voor goed beleid. Het zorgt voor keuzes die beter aansluiten bij hun leefwereld én voor kinderen en jongeren die zich serieus genomen voelen. Tegelijkertijd ontwikkelen zij belangrijke democratische vaardigheden door actief mee te denken over de toekomst van hun gemeente.
De formatieperiode biedt hiervoor een uitgelezen kans. Door kinderen en jongeren al in deze fase te betrekken, leren zij in de praktijk hoe democratische besluitvorming werkt, terwijl formerende partijen waardevolle input ophalen voor het coalitieakkoord. In dit artikel beschrijven we hoe je kinderen en jongeren kunt betrekken tijdens de formatie.
Dien een motie in
De eerste stap is het indienen van een motie in de gemeenteraad om kinder- en jongerenparticipatie tijdens de formatie te borgen. We raden aan om deze motie vóór het verkiezingsreces in te dienen, zodat het onderwerp direct wordt meegenomen in de formatie. Indien nodig kan dit ook daarna. Hiervoor kun je gebruikmaken van de modelmotie onder aan dit artikel. Nadat de motie is aangenomen kunnen kinderen en jongeren op verschillende manieren betrokken worden. Hieronder is een aantal opties uitgewerkt.
Nodig de kinder- en/of jongerenraad uit
Veel gemeenten beschikken over een kinder- en/of jongerenraad, en sommige zelfs over meerdere. De formatie is een uitstekend moment om deze raden actief te betrekken. Door hen uit te nodigen kunnen zij aangeven wat kinderen en jongeren belangrijk vinden, welke thema’s volgens hen prioriteit verdienen en welke kansen zij zien voor de komende raadsperiode.
Door de kinder- en/of jongerenraad zichtbaar te betrekken bij de formatie laat de gemeenteraad zien dat hun adviezen ertoe doen. Dit versterkt niet alleen de positie van de raad, maar ook het vertrouwen van kinderen en jongeren in de lokale democratie.
Ga in gesprek met onderwijsraden
Veel onderwijsinstellingen beschikken over een leerlingenraad of een medezeggenschapsraad. Kinderen en jongeren in deze raden zijn gewend om de stem van hun leeftijdsgenoten te vertegenwoordigen en denken actief mee over wat kinderen en jongeren nodig hebben. Door hen te betrekken bij de formatie, krijgen formerende partijen direct inzicht in wat er leeft onder kinderen en jongeren.
Nodig bij voorkeur onderwijsraden uit van verschillende typen onderwijsinstellingen. Zo ontstaat een divers en representatief beeld. Heeft een onderwijsinstelling geen leerlingenraad of medezeggenschapsraad, dan kunnen gesprekken met meerdere klassen een alternatief zijn.
Nodig een willekeurig gelote groep kinderen en jongeren uit via een brief
Niet alle kinderen en jongeren voelen zich vanzelfsprekend uitgenodigd om hun mening te geven. Om ook deze groep te bereiken, kan de gemeente ervoor kiezen om een willekeurige groep kinderen en jongeren te loten en hen persoonlijk uit te nodigen via een brief.
Een persoonlijke uitnodiging verlaagt de drempel om deel te nemen en kan ervoor zorgen dat kinderen en jongeren, die normaal gesproken minder snel participeren, zich juist gezien en gewaardeerd voelen. Door willekeurig te loten vergroot je bovendien de kans dat verschillende achtergronden, leeftijden en ervaringen worden vertegenwoordigd.
Zorg voor een positieve en veilige ervaring
De manier waarop kinderen en jongeren worden betrokken is minstens zo belangrijk als dát zij worden betrokken. Een negatieve ervaring kan het vertrouwen in de lokale politiek schaden en ervoor zorgen dat zij in de toekomst afhaken.
Om te zorgen voor een positieve en veilige ervaring is het belangrijk om gebruik te maken van de 9 basisvoorwaarden van het VN‑Kinderrechtencomité en de 6 ouwstenen van de Nationale Jeugdraad (NJR) voor betekenisvolle en effectieve jeugdparticipatie. In de Handreiking Kinder- en Jongerenparticipatie lees je hoe je deze principes in de praktijk kunt toepassen.
Door kinderen en jongeren bij de formatie te betrekken, laat de gemeenteraad zien dat hun stem serieus wordt genomen en investeert de gemeente in beter beleid én in de duurzame betrokkenheid van de jongste generatie inwoners. Het is daarbij belangrijk dat kinderen en jongeren niet eenmalig bij de lokale besluitvorming worden betrokken, maar ook in de jaren daarna. Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een kinder- en/of jongerenraad op te richten, samen te werken met het onderwijs of kinder- en jongerenberaden te organiseren. Op onze projectpagina jongerenparticipatie vind je diverse praktijkvoorbeelden en inspiratie om hiermee aan de slag te gaan.
Meer informatie
Wil je meer weten over hoe kinderen en jongeren betrokken kunnen worden bij lokale besluitvorming, lees dan de Handreiking Kinder- en Jongerenparticipatie of neem contact op met de VNG via demjongeren@vng.nl.
Modelmotie: geef kinderen en jongeren een plek aan de gemeentelijke formatietafel
Op initiatief van de Alliantie Kinder- en Jongerenparticipatie op decentraal niveau, ter gebruik in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026.
De raad van de gemeente [naam] in vergadering bijeen,
Constaterende dat:
- kinderen en jongeren momenteel geen structurele plek hebben in het gemeentelijke formatieproces, terwijl zij de gevolgen ondervinden van de keuzes die daarin worden gemaakt;
- een groot deel van de kinderen en jongeren nog geen stemrecht heeft en daarmee geen formele invloed kan uitoefenen via verkiezingen;
- artikel 12 van het VN-Kinderrechtenverdrag vastlegt dat kinderen het recht hebben om gehoord te worden over aangelegenheden die hen aangaan, en dat aan hun mening passend gewicht moet worden toegekend;
Overwegende dat:
- kinderen en jongeren niet alleen de toekomstige, maar ook de huidige inwoners van de gemeente zijn;
- beslissingen die tijdens de formatie worden genomen grote impact hebben op jonge toekomstige generaties;
- betekenisvolle kinder- en jongerenparticipatie vraagt om betrokkenheid in een vroeg stadium van besluitvorming, juist bij het bepalen van beleidsprioriteiten;
- veel kinderen en jongeren in [naam gemeente] de effecten van de lokale politiek voelen en graag hun stem willen laten horen, maar zich nog niet betrokken voelen;
- de gemeenteraadsverkiezingen en aansluitende formatie een belangrijke kans bieden om hier verandering in te brengen;
- het betrekken van kinderen en jongeren bij de formatie kan bijdragen aan nieuwe ideeën, een frisse kijk op uitdagingen voor de gemeente en beleid dat beter aansluit bij de behoeften van onze jongste inwoners;
Spreekt uit dat:
- kinderen en jongeren gelijkwaardig en actief worden betrokken bij de formatie na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026;
- deze betrokkenheid passend, toegankelijk en veilig wordt vormgegeven en aansluit bij hun leefwereld;
- met kinderen en jongeren wordt gesproken over de impact van beleidsvoornemens op toekomstige generaties;
- kinder- en jongerenparticipatie structureel wordt verankerd in de gemeentelijke beleidsvorming;
en gaat over tot de orde van de dag.
Toelichting
In veel gemeenten worden kinderen en jongeren nog onvoldoende betrokken bij politieke besluitvorming, terwijl juist zij direct geraakt worden door gemeentelijk beleid. Het recht om mee te praten over zaken die hen aangaan is vastgelegd in artikel 12 van het VN-Kinderrechtenverdrag. In de praktijk verschilt de mate waarin hier invulling aan wordt gegeven sterk per gemeente. Van de 342 gemeenten zijn er bijvoorbeeld zo’n 85 met erkende jongerenraden in verschillende vormen. Echter zouden kinderen en jongeren in de wijze waarop ze hun stem kunnen laten horen niet afhankelijk moeten zijn van de plek waar ze wonen.
De formaties na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 vormen een perfect moment om daar verandering in te brengen. De alliantie Kinder- en Jongerenparticipatie op decentraal niveau zet zich er daarom voor in dat kinderen en jongeren in zoveel mogelijk gemeenten een betekenisvolle rol krijgen bij de totstandkoming van de lokale coalitieakkoorden. Het is belangrijk dat kinderen en jongeren niet eenmalig, maar structureel bij de lokale besluitvorming worden betrokken. Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een kinder- en/of jongerenraad op te richten, samen te werken met het onderwijs of kinder- en jongerenberaden te organiseren. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen zal de alliantie dit actief onder de aandacht brengen, samenwerken met lokale stakeholders en gemeenten ondersteunen.
Meer informatie
Gemeenten die meer willen weten over lokale kinder- en jongerenparticipatie, of in gesprek willen gaan over hoe zij kinderen en jongeren kunnen betrekken bij de formatie en het daaropvolgende beleid, kunnen contact opnemen met de NJR (memobuijs@njr.nl), Save the Children (marjolein.weidema@savethechildren.nl) of de VNG (demjongeren@vng.nl).