Gemeenten werken samen aan een sterke digitale samenleving. Door regie te voeren op digitalisering verbeteren we dienstverlening, vergroten we weerbaarheid en pakken we maatschappelijke opgaven gezamenlijk aan. Op deze pagina vindt u antwoorden op veelgestelde vragen over deze gezamenlijke aanpak.
In het voorjaar van 2025 spraken we met veel gemeenten om samen een resolutie voor te bereiden: ‘Als één sterke bestuurslaag regie op de Digitale Samenleving’. Gemeenten deelden hun prioriteiten en waren daarin opvallend eensgezind. De resolutie werd aangenomen op de algemene ledenvergadering van 18 juni.
Daarna werkten we, met input van gemeenten en de prioriteiten uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), een voorstel uit om te gaan collectiviseren op AI, cloud en digitale veiligheid. We stelden dit voorstel op samen met gemeenten die al bij dit thema betrokken zijn, onder meer via de NDS. Tijdens de ALV van 28 november 2025 stemden alle gemeenten ermee in. Andere onderwerpen pakken we later ook op, maar we starten met deze drie.
Gemeenten werken nu, met ondersteuning van de VNG, aan concrete collectiviseringsvoorstellen (covo’s) voor AI, cloud en digitale veiligheid. Met daarin drie doorsnijdende thema's: digitale autonomie, sourcing en vakmanschap.
De covo's sluiten nauw aan op de NDS en zorgen ervoor dat álle gemeenten bijdragen en meebeslissen. Na uitwerking leggen we een covo voor aan de ALV. We voeren het pas uit als tweederde van de gemeenten instemt. Ook tussen de ledenvergaderingen door nemen gemeenten besluiten via onze community en ledenraadplegingen. Zo kunnen we op urgente dossiers, waar interbestuurlijk tempo nodig is, sneller stappen zetten
Belangrijke besluiten over de collectieve aanpak van gemeentelijke digitalisering nemen we via de algemene ledenvergadering (ALV) van de VNG. Dat doen we ook om ervoor te zorgen dat gemeenteraden goed betrokken zijn. In de commissie Informatiesamenleving, initiatiefnemer van de voorgenomen collectieve aanpak, zijn daarom ook raadsleden vertegenwoordigd. Daarnaast organiseren we de komende tijd meer momenten om raadsleden te blijven informeren en betrekken, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij ‘Raad op Zaterdag’.
Veel grote gemeenten zijn nauw betrokken bij de collectiviseringsprioriteiten, omdat zij op veel van deze onderwerpen koplopers zijn. Zij beschikken vaak over de capaciteit om initiatieven verder te brengen. Daarmee vormen ze een belangrijke inspiratiebron en basis voor collectieve ontwikkeling. Maar die betrokkenheid is niet exclusief voor de grotere gemeenten. Ook kleinere gemeenten kunnen koplopers zijn en waardevolle expertise inbrengen.
Om op urgente digitaliseringsopgaven (interbestuurlijk) tempo te maken, nemen gemeenten via onze community en ledenraadpleging al tussentijds beslissingen. De covo's voor AI, cloud en digitale veiligheid leggen we voor aan de ALV voor een zorgvuldige besluitvorming.
Na goedkeuring door tweederde van de gemeenten starten we met de collectieve aanpak. Hoe die er precies uitziet, hangt af van de inhoud van de voorstellen. De ambitie is groot, maar we houden het traject realistisch, zowel qua middelen als capaciteit. In praktijk kan het tien tot vijftien jaar duren voordat we de door gemeenten gewenste 80% van de gemeentelijke digitalisering hebben gecollectiviseerd. Zo’n termijn biedt vooral rust en realiteitszin.
Hoewel iedereen graag snel wil, is de complexiteit van informatiemanagement, systemen en processen groot. In theorie kan het in vijf jaar, maar dat zou onhaalbaar en onwenselijk zijn: het zou gemeenten en leveranciers volledig overbelasten. Bovendien hebben gemeenten langdurige contracten, dus je kunt niet zomaar stoppen en opnieuw beginnen. We werken zorgvuldig en stapsgewijs, met oog voor implementatietijd, contractcycli en organisatorische veranderingen. Het uitwerken van de voorstellen kost tijd en gemeenten moeten in rust en in hun eigen tempo kunnen meebewegen.
Zodra de covo’s zijn uitgewerkt en goedgekeurd, kunnen gemeenten bekijken hoe ze hun contracten gaandeweg kunnen laten aansluiten, zodat alle gemeenten geleidelijk dezelfde kant op bewegen. Tegelijkertijd boeken we al eerder resultaat. We werken met een roadmap met duidelijke mijlpalen, en de prioriteiten AI, cloud en digitale veiligheid krijgen dus ook op korte termijn een concreet vervolg.
Gemeenten willen digitalisering veilig en verantwoord inzetten voor hun inwoners. De voorgenomen collectieve digitalisering van gemeenten omvat alle digitalisering waarvan inwoners niet verwachten dat gemeenten zich hierin onderling van elkaar onderscheiden, maar wel dat dit efficiënt, effectief, kwalitatief, verantwoord, eenvoudig en veilig gebeurt.
Het gaat bijvoorbeeld om de inrichting van een data-infrastructuur, het gebruik van generieke bedrijfsvoeringapplicaties of de digitalisering in de dienstverlening, zoals de uitgifte van paspoorten of het verstrekken van vergunningen. Inwoners zullen dus weinig merken van dit proces. Voor gemeentemedewerkers ligt dit anders. Zodra de covo’s zijn uitgewerkt, wordt duidelijk hoe we de uitvoering ervan gaan organiseren. Het effect op de inzet van personeel bij gemeenten nemen we mee in de uitwerking.