VNG Magazine nummer 9, 1 juni 2018

Auteur: Sanne van der Most 

Bandjes, bier, zon en een heleboel mensen in de stad. Het festivalseizoen is weer begonnen en dat betekent werk aan de winkel voor de gemeente. Maar eigenlijk gebeurt er het hele jaar door achter de schermen van alles. Want het moet natuurlijk wél een feestje blijven. Hoe bereiden drie ervaren gemeenten zich voor op mensenmassa’s, noodweer, wegafsluitingen, terreurdreiging en andere risico’s?



De derde week van juli staat heel Nijmegen op zijn kop. Ruim 45.000 mensen lopen dan mee in de Vierdaagse, die dit jaar voor de 102e keer wordt georganiseerd. De campings in de omgeving zitten bomvol en alle dorpswegen staan vol met mensen die kijken, aanmoedigen en drankjes uitdelen. Sinds zo’n vijftig jaar zijn er ook een heleboel feesten, borrels en andere festiviteiten aan gekoppeld. Kortom, een enorme operatie, die overigens niet alleen Nijmegen betreft maar ook de veiligheidsregio’s Brabant-Noord, Limburg-Noord en Gelderland-Zuid en -Midden. Marjolein Paalman, procesmanager fysieke veiligheid bij de gemeente Nijmegen, is voorzitter van het veiligheidsoverleg. Om alles in goede banen te leiden, komt zij tijdens maar ook in de maanden voorafgaand aan de Vierdaagse meerdere keren bijeen met de brandweer, de politie, de GHOR, de afdelingen openbare ruimte, handhaving coördinatie en vergunningverlening. ‘De Vierdaagse valt uiteen in twee onderdelen, de mars zelf en de feesten eromheen’, merkt ze op. ‘Voor de buitenwereld valt dat niet zo op en is het gewoon één groot loopfeest. Maar voor ons betekent dat twee heel verschillende doelgroepen, andere risicoprofielen en een andere dynamiek.’

Slim crowdmanagement
De feesten rondom de Vierdaagse trekken steeds meer mensen en vinden ook steeds vaker overdag plaats. De binnenstad van Nijmegen is dan heel druk bevolkt met feestende en drinkende mensen. ‘Crowdmanagement is in de voorbereiding dus steeds belangrijker’, zegt Paalman. ‘Daar hebben we een aantal jaar geleden dan ook flink in geïnvesteerd. Met een internationale club deskundigen en onze eigen politie en de brandweer hebben we gekeken naar wat wel en niet werkt. Daar is een aantal goede plannen en ideeën uitgekomen die we nu ook in de praktijk toepassen.’ Het slim inzetten van tekstkarren, wagens met digitale borden erop die bepaalde actuele boodschappen communiceren, is een van die maatregelen die hun nut vorig jaar dubbel en dwars bewezen hebben. Paalman: ‘Aan het eind van een vierdaagse-avond vond een treinongeluk plaats, precies op het moment dat de stad aan het leegstromen was. De NS had aanvankelijk maar vier bussen ingezet, veel te weinig voor die honderdduizenden mensen. Door op tekstkarren te berichten wat er aan de hand was en dat mensen beter nog even een lekker biertje op het terras konden drinken, is het allemaal in goede banen geleid en is het station niet overbelast. Slim crowdmanagement dus.’

Als er geen concrete dreiging is, nemen we geen extra maatregelen

Een ander actueel risico is de dreiging van terreur. ‘De route van de Vierdaagse ligt op de openbare weg en helemaal garanderen dat het honderd procent veilig is, kun je natuurlijk nooit’, aldus Paalman. ‘Onze burgemeester heeft in dat kader een heel heldere lijn, die hij ook openlijk communiceert. Als er geen concrete dreiging is, neemt hij geen extra fysieke maatregelen zoals betonnen afzettingen, roadblocks en dergelijke. Voel je je veilig als er wel zichtbare maatregelen zijn genomen? Of juist niet? Dat is een keuze die te maken heeft met gevoel van veiligheid van de burgers. Gemeenten opereren daar verschillend in. De lijn van onze burgemeester vind ik daarin het allereerlijkst en het best te verdedigen.’
Leandros de Jong is beleidsspecialist openbare orde en veiligheid in Assen waar van 29 juni tot 1 juli voor de 88e keer de TT plaatsvindt. Net als de Vierdaagse draait die inmiddels lang niet meer alleen om de race, maar misschien nog wel meer om alle feesten, campings en gezelligheid eromheen. ‘Daarmee is de TT een steeds groter wordend openbare orde en veiligheidsding aan het worden’, zegt hij. ‘Gelukkig leren we ook steeds meer wat wel en niet werkt. De rellen en openbare-ordeverstoringen uit de beginjaren, zijn allang verleden tijd.’ Tegenwoordig is het een feest waar het  gaat om beleving, motorspektakel en muziek. Toch zijn er wel andere risico’s. ‘Van woensdag tot en met de vroege zondagochtend is het feest in de stad’, vervolgt De Jong. ‘In de nabije omgeving liggen 25 overvolle campings, met feestende bezoekers, die eigenlijk weer een event op zich vormen. Veel mensen komen de camping niet af en vieren daar hun eigen minifestival. Op zondag trekken honderdduizend mensen richting het circuit in Assen voor de races.’

Scenariodag
Om te zorgen dat er op het moment suprême niet misgaat, is er voorafgaand in de voorbereiding maar ook tijdens de TT- week een multidisciplinair veiligheidsteam actief waar De Jong voorzitter van is. Dat team bestaat uit vertegenwoordigers van de hulpverleningsdiensten en de organisator van het TT-festival. ‘Na de zomervakantie starten we alweer met de editie van volgend jaar’, vertelt De Jong. ‘Samen met alle betrokken 
partijen en diensten kijken we dan naar steeds terugkerende thema’s zoals de programmering, de inrichting van de pleinen, de infrastructuur van de binnenstad, de doelgroepen en crowdmanagement, risico’s en beheersmaatregelen. Voorafgaand aan het evenement houden wij een scenariodag waarin we met alle betrokken partijen een aantal scenario’s doornemen, kijken wat mis kan gaan en of de bedachte beheersmaatregelen afdoende zijn om erger te voorkomen.’

Tienduizenden bezoekers
Tijdens de TT is de binnenstad van Assen een behoorlijke hotspot. In het kader van crowdmanagement  wordt het centrum dan volgehangen met 
hypermoderne camera’s. De Jong: ‘Normaal hebben wij geen camera’s hangen maar vanwege de grote aantallen bezoekers tijdens de TT wel. Het uitlezen en duiden van de camerabeelden wordt door specialisten gedaan in de ruimte van het multidisciplinair team. Zij kijken ook of de ingezette beheersmaatregelen, zoals het gebruik van led-schermen waarop teksten worden geprojecteerd, effect hebben en passen bij de afgekondigde maatregel. Dat is echt een specialisme, maar heel hard nodig tijdens zo’n groot evenement.’ De mobiliteit in de stad is ook een belangrijk thema in Assen. ‘Gedurende de week zijn er tienduizenden bezoekers in de stad en tijdens de races op het circuit zelf wel honderdduizend’, legt De Jong uit. ‘Daarom is het heel belangrijk om kritisch te kijken naar het wegennetwerk rond Assen en daarbuiten maar ook de bereikbaarheid in verband met calamiteiten. De hulpverleningsdiensten moeten wel overal naar toe kunnen.’

Het wordt steeds ingewikkelder

Rotterdam is hot. Zowel horeca- als evenementenondernemers willen er graag ondernemen en organiseren. ‘Het lijkt erop dat zij nu ook profiteren van het economisch klimaat’, zegt Kurt Heijnen, leider van het team evenementen en demonstraties van de gemeente Rotterdam. Samen met zijn collega, strategisch adviseur Gina Rigutto-van Eck en een team van adviseurs, houdt hij zich onder meer bezig met de vergunningverlening van kleine en grootschalige evenementen, waaronder Rotterdam Unlimited, waar het Zomercarnaval (27-28 juli) onder valt. Net als ieder evenement wordt ook het Zomercarnaval tegen de risicoscan gehouden, die onderdeel uitmaakt van het Handboek Evenementenveiligheid, een product van de Veiligheidsregio, de politie en de gemeente. Heijnen: ‘Aan de voorkant kijken we op welke punten een evenement scoort. Wat voor type evenement is het? Hoeveel mensen komen er? Zijn er risico-objecten in de omgeving? Op welk tijdstip van de dag vindt het evenement plaats? Is er alcohol bij? Vuurwerk? Kortom, overal wordt naar gekeken. Aan de hand daarvan maken we een risicoclassificatie, waarmee we het vergunningstraject ingaan.’ 
Het Zomercarnaval is een uniek evenement, het trekt zo’n 400.000 bezoekers. Heijnen: ‘De programmering loopt enorm uiteen en daardoor trekt het een heleboel verschillende doelgroepen. Rotterdam Unlimited heeft een grote aantrekkingskracht op mensen uit Rotterdam en de regio. Zowel overdag als ’s avonds komen mensen naar de feestjes. Aandachtspunt is dus zeker de alcoholinname, maar we houden ook rekening met de weersomstandigheden.’ 

Uitdaging
Toch ligt de grootste uitdaging volgens Rigutto-van Eck bij de enorme groep mensen, die in een relatief klein gebied in het centrum van Rotterdam bij elkaar komen. ‘Iedereen wil langs de parade zitten om het goed te kunnen zien. Het gebied is vrij toegankelijk. Het centrum van de stad loopt vol en de bereikbaarheid komt onder druk te staan. De Coolsingel en de Maastunnel zijn de komende jaren aan één kant afgesloten voor verkeer. Evenementen die van oudsher een aankomst of slotbijeenkomst hebben op de Coolsingel, moeten dat onderdeel op een andere plek organiseren, zoals laatst de Roparun, maar straks ook het Zomercarnaval. In plaats van de Coolsingel voert de route van de Battle of Drums, het hoogtepunt van de vrijdagavond, nu van het Hofplein naar de Weena. Kortom, het wordt steeds ingewikkelder. Onmogelijk is het vooralsnog niet, maar het blijft maatwerk.’