Gemeenten draaien tegenwoordig vrijwel volledig op Microsoft Office 365 voor e-mail, documenten en samenwerking. Dat is efficiënt, maar maakt gemeenten afhankelijk. Veranderingen in voorwaarden, storingen of geopolitieke situaties hebben direct impact op de bedrijfsvoering én publieke dienstverlening. Deze afhankelijkheid is niet alleen een IT-vraagstuk, maar ook een kwestie van publieke waarden. Gemeenten moeten daarom aantoonbaar meer regie krijgen over hun digitale werkplek.
Een werkende Proof of Concept
De gemeenten ’s-Hertogenbosch, Zaanstad, Ede en Amsterdam starten daarom een Proof of Concept (PoC) voor een digitale soevereine werkplek. Het doel is een realistisch, veilig en schaalbaar alternatief naast M365, waarin publieke waarden zoals digitale autonomie, privacy, interoperabiliteit en exit-mogelijkheden centraal staan.
De PoC combineert:
- Haven: een Nederlands/Europees cloudplatform speciaal voor overheden
- DAWO (Digitale Autonome Werkplek Omgeving via SSC-ICT): een digitale werkplek voor medewerkers
- MijnBureau: moderne samenwerkingstools
- Nextcloud: open, Europese basis voor documentbeheer en samenwerking
Daarnaast sluit de pilot aan bij Europese initiatieven zoals La Suite Numérique en openDesk, zodat herbruikbare componenten, gedeelde standaarden en een schaalbaar ecosysteem ontstaan waarin interoperabiliteit, portabiliteit en exit daadwerkelijk uitvoerbaar zijn.
Wat levert de pilot op?
Eind 2026 is er een volledig werkend prototype dat chat, videobellen, samenwerking in documenten, gedeelde werkruimtes, veilige opslag en gegevensdeling ondersteunt. Daarnaast levert de pilot:
- Gedeelde ontwerpprincipes en governance
- Documentatie en security- & privacy-richtlijnen
- Een herbruikbare blauwdruk voor andere gemeenten
Dit maakt digitale soevereiniteit concreet en uitvoerbaar. Gemeenten kunnen direct testen, opschalen en implementatievraagstukken in de praktijk ervaren.
Impact
Met deze pilot tonen de deelnemende gemeenten dat moderne, veilige en schaalbare digitale werkplekken ook zonder volledige afhankelijkheid van Big Tech mogelijk zijn. Het project vergroot regie op data en technologie, versterkt samenwerking en biedt een toekomstbestendig alternatief dat klaar is voor opschaling binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).
Van BLA BLA BLA naar doen! Razend enthousiast om aan de slag te gaan met wat onze rijks-collega’s hebben neergezet.
- Mathieu Rutten, CIO en Hoofd afdeling ICT
Pilots Uitvoeringskracht 2026
Dankzij een subsidie van BZK stimuleert de VNG in 2026 de uitvoeringskracht van gemeenten door 8 nieuwe pilots te financieren en actief te ondersteunen. De voorstellen kenmerken zicht door innovatie, digitalisering, arbeidsbesparend werken en digitaal vakmanschap.