Nummer 8, 19 mei 2017

Op weg naar een betere wereld en met de beste bedoelingen wisselden de afgelopen decennia publieke taken en bevoegdheden van bestuurslaag. Of het nu gaat om openbaar vervoer of jeugdzorg, sommige taken hebben ondertussen alle bestuurslagen als hoofdaannemer gehad.

Taken verleggen is, anders dan het verbouwen van het Huis van Thorbecke waarbij visies zelden verder komen dan de tekentafel, een vaste waarde in het Nederlandse bestel. Taken schuiven niet alleen tussen bestuurslagen van centraal naar decentraal, ze bewegen zich ook van publiek naar privaat (privatisering), van het maatschappelijk middenveld naar het publiek domein (verstatelijking), of van het collectief naar het individu (vermaatschappelijking/particularisering). Decentraliseren, de dominante stroming, geeft in essentie alleen een richting aan waarin een publieke taak zich beweegt. Privatisering en particularisering zijn dan ook te beschouwen als een vorm van decentralisatie.

‘We leven het leven vooruit, maar begrijpen het pas achteraf’, schreef Søren Kierkegaard bijna twee eeuwen geleden. De oude Deen heeft gelijk: inzicht komt met de jaren en dat is tegelijk het probleem: het structureel achteromzien naar effect en opbrengst van taakverschuivingen is een ondankbare klus. Belangrijke adressanten van doorwrochte inventarisaties, Kamerleden, gedeputeerden, wethouders, leven hun leven vooruit in de hoogste versnelling. De politieke logica is er een van vooruitkijken en visie, niet van reflectie en heroverweging. Geef ze eens ongelijk: hun eigen omloopsnelheid is hoog en de wereld een duwtje geven in de goede richting is een traag proces. Gas geven dus, niet remmen, en al helemaal niet achteromkijken.

Doe het lokaal beter, kijk nu om en neem de tijd

Deze week was het Verantwoordingsdag, de dag waarop de Tweede Kamer terugblikt op voornemens uit 2015. Het is veelzeggend dat de dag waarop het kabinet verantwoording aflegt over gevoerd beleid, ook na zeventien jaar nog steeds niet is uitgegroeid tot een met oranje tompoezen gevierde traditie, maar bekendstaat als Woensdag Gehaktdag. Zonde, want het is een van de weinige momenten dat wordt stilgestaan bij de vraag wat er terecht is gekomen van alle strevingen en geploeter, de recente decentralisaties incluis.

Doe het lokaal beter, kijk nu om en neem de tijd. Nu het regeerakkoord op zich laat wachten en het laatste collegejaar is ingegaan, is dit het moment. Wat ging goed en wat kan beter, hoe is dat nou, zo’n lokale verzorgingsstaat inrichten, en horen echt alle jeugdtaken thuis op het gemeentehuis?

Besturen is geen beleggen: ervaringen uit het verleden zijn juist de beste garantie voor de toekomst. Gepokt en gemazeld door het geploeter met de nieuwe sociale taken is het toch net even anders handeldrijven in het Haagse op het moment dat het nieuwe kabinet opnieuw taken uitdeelt, over de heg kiepert, of vol verwachting over het realisatiepotentieel van een volgende bestuurslaag, een klus elders belegt. Kennis is macht, reflectie is kracht.

Kirsten Veldhuijzen, bestuurskundige en coördinerend adviseur Rob-Rfv, @kirstenregine