VNG Magazine nummer 2, 8 februari 2019

In het rapport-Remkes – verslag van de staatscommissie parlementair stelsel – komt het woord lokaal slechts twee keer voor en het woord lokale vijf keer. Wel wordt ruim veertig keer iets gezegd over gemeenten, maar ik kan nergens een duidelijke visie en aanpak vinden van de versterking van de lokale democratie. Vooral de cruciale functie van politieke partijen in onze democratie blijft volkomen onderbelicht.
 
Er wordt in een voetnoot (p. 103) gesteld dat de ‘persoonlijke en lokale componenten’ van het kiesstelsel zouden moeten worden versterkt. Maar dan komt de commissie niet verder dan een opmerking over herindelingen. Er worden enkele suggesties gedaan over het stembiljet en stemprocedures (zoals vervroegd stemmen in gemeenten), over belangenverstrengeling van raadsleden en ook zouden gemeenteraadsleden mee moeten kunnen stemmen voor de senaat. Maar deze zaken raken niet de kern van de problematiek van de lokale democratie. Wellicht had de commissie een te beperkte opdracht, maar wat betreft de staat van politieke partijen in ons land is het vijf voor twaalf.

Politieke partijen verzwakken vanaf de wortel. Landelijke partijen moeten lokale afdelingen sluiten door gebrek aan actievelingen en de afdelingen die wel overleven, hebben vaak te maken met grote rekruteringsproblemen voor het bestuur en de kandidatenlijst, kampen met zeer beperkte financiële middelen en door de afwezigheid van lokale pers blijft al het harde werk onzichtbaar voor burgers. Lokale afdelingen waren voorheen broedkamers van politiek talent, creatieve ideeënmachines en politieke laboratoria om oplossingen voor nijpende maatschappelijke problemen te testen. Natuurlijk zaten ze ook vol met ontevreden leden die het liefst de bestuurders en vertegenwoordigers urenlang de les lazen over wat er allemaal fout ging, maar dat betekende in elk geval dat politieke partijen voelsprieten hadden in de samenleving.

Wat betreft de staat van politieke partijen is het vijf voor twaalf

In het vorige kabinet was minister Plasterk (BZK) ronduit een vijand van de lokale partijen – hij weigerde met hun vertegenwoordigers aan tafel te zitten om over gelijke behandeling te spreken – en de voorstellen die zijn gedaan om lokale politieke partijen op gelijke wijze te financieren (op voorstel van de commissie-Veling) hangen nog steeds ergens in de besluitvormingsmolen in Den Haag.

Als er niet snel een Deltaplan Politieke Partijen komt, gaat het gierend mis. Politieke partijen zijn onmisbaar om burgers te linken aan het politiek systeem. Zij moeten ruimhartig (financieel) worden ondersteund, maar daarnaast zou het helemaal niet slecht zijn het CDA-idee van een ‘maatschappelijke dienstplicht’ in te voeren. Daar maken we dan een ‘politieke dienstplicht’ van. Bij een partij naar keuze. Uit onderzoek blijkt dat als mensen gedurende hun formatieve jaren inzicht wordt bijgebracht in het democratisch functioneren van een land, zij veel meer geneigd zijn op latere leeftijd deel te nemen aan verkiezingen en minder cynisch zijn over politieke en bestuurlijke instituties.

André Krouwel is oprichter van Kieskompas en werkt als politicoloog aan de Vrije Universiteit: andre.krouwel@vu.nl, @AndreKrouwel