Nummer 7, 2017

Auteur: André Krouwel, politicoloog VU en wetenschappelijk directeur Kieskompas, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel

Na de verkiezingen hebben twee nieuwe partijen hun intrede gedaan in de Tweede Kamer. Nog nooit was ons parlement zo versplinterd. Waarschijnlijk zullen ook in uw gemeente nieuwe partijen zich volgend jaar mengen in de strijd om zetels bij de gemeenteraadsverkiezingen. Forum voor Democratie loopt al warm in enkele gemeenten – zoals Volendam – en ook Geert Wilders’ PVV zal in meer gemeenten een kandidatenlijst presenteren. Het is te verwachten dat u vele nieuwe collega’s krijgt, of  – nog waarschijnlijker – dat u uw zetel kwijtraakt. Het voortdurend verlies van de ‘grote’ landelijke partijen, de komst van steeds meer lokale partijen en het groot aantal afsplitsingen heeft gemeenteraden in hoge mate versnipperd.

Ons open politieke systeem – met evenredige vertegenwoordiging zonder enige kiesdrempel – is uniek in de wereld en maakt het voor nieuwkomers uitermate eenvoudig om op het pluche te belanden. Dat is vanuit democratisch oogpunt prachtig, maar bestuurlijk is het problematisch als een raad vol eenpitters en ‘boze-burger’-partijen zit. Zeer verwonderlijk is ook dat die openheid niet leidt tot een dalende ontevredenheid. Sterker, het lijkt erop dat de mobilisatie van boosheid – die zich concentreert bij de PVV, Forum voor Democratie, SP, 50Plus, Partij voor de Dieren en DENK – alleen maar leidt tot nog meer ongenoegen. Het Nederlandse politieke systeem blaast zichzelf op met woede.

De poorten sluiten, is natuurlijk geen oplossing. Dan krijgen partijen die zich beklagen over ‘politieke kartelvorming’, alleen maar gelijk. Ook een maatregel zoals in het Europees Parlement waar partijen alleen financiering krijgen als ze samen een groep vormen, zal op veel verzet stuiten en verwijten uitlokken van uitsluiting van nieuwelingen.

Bestuurlijk is het problematisch als een raad vol eenpitters en ‘boze-burger’-partijen zit

Nederland ging ooit prat op een traditie van samenwerking, het zoeken van een breed draagvlak en zo veel mogelijk consensus. De nieuwe politieke mores is er één van polarisatie, verdachtmakingen, verdraaiing van de werkelijkheid en complexe problemen afdoen met een populistische oneliner of tweet. Door mijn werk in meer dan veertig landen weet ik precies wat er in Nederland gaat gebeuren als we niet oppassen. Onze traditie van consensus, breed overleg en het zoeken naar pragmatische oplossingen wordt langzaam vervangen door snelle oplossingen, loze beloften en ondoordachte beleidsmaatregelen.

U moet dat tij in 2018 keren. Met verstandige en doordachte partijprogramma’s, kundige kandidaten en een beschaafd politiek debat. Tegen de oorlogstaal van lokale Wildersen en Baudetten is maar één kruid opgewassen: Nederlandse nuchterheid.