Nummer 19, 1 december 2017

Lokale politiek doet er niet toe. Dat wil zeggen: voor een groot deel van de kiezers. Bij de herindelingsverkiezingen van vorige week bleven zes op de tien kiezers thuis. Het blijft raar dat de gemeentepolitiek – die het dichtst bij de burger staat en veel invloed heeft op de kwaliteit van het leven van inwoners – totaal niet leeft.

Er is veel onderzoek naar deze intrigerende ‘korte afstand-weinig interesse’-paradox. Het zijn vooral de jonge generaties die wegblijven bij lokale verkiezingen. Dat is in de grote steden – waar de opkomst het laagst is – goed te verklaren. Daar voelen jongeren vaak weinig binding met de stad waar zij wonen. Het is vooral de plek waar ze studeren en onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laat zien dat een groot deel vertrekt binnen vier jaar na de komst van het eerste kind. Veel jonge mensen hebben dus niet de intentie om in de stad te blijven. Of beter gezegd: ze verhuizen naar randsteden waar woningen nog betaalbaar zijn. Wel blijven ze in de buurt van grote steden, omdat dat de economische motors zijn met meer en betere banen. Het gevolg is dat veel mensen de eerste 30-35 jaar van hun leven weinig of geen interesse tonen in lokale politiek en besluiten van de gemeenteraad.

Burgers zien gewoonweg niet meer wat politiek allemaal tot stand wordt gebracht

Meer huizen bouwen voor jonge gezinnen in steden om hen zo langer te binden aan de stad zou dat kunnen veranderen. De lokale desinteresse van jonge generaties is echter een bijna wereldwijde structurele trend. Dat zal dus niet snel veranderen. Experimenten waarbij jonge gezinnen zelf hun huis – of zelfs een wijk – ontwikkelen en bouwen, tonen aan dat je wel degelijk een sterkere lokale binding kunt krijgen. Maar dat leidt niet direct tot politieke betrokkenheid. Immers, in kleinere steden en dorpen zie je eenzelfde patroon. Zelfs voor jongeren die daar geboren zijn, is de lokale politiek een ver-van-mijn-bed-show.

Amerikaans onderzoek toont aan dat het verval van de lokale media ook een rol speelt bij die desinteresse van burgers in de politiek in hun woonplaats. Veel lokale kranten, radio en televisie verdwijnen, maar zelfs als zij overleven, brengen ze steeds minder substantieel politiek nieuws. De geringe financiële middelen van de lokale pers en de structurele veranderingen van het journalistieke vak en het medialandschap leiden ertoe dat de politieke dimensie vaak (opzettelijk) wordt weggelaten. Burgers zien gewoonweg niet meer wat politiek allemaal tot stand wordt gebracht.

In veel gemeenten kom ik bevlogen en inspirerende politici tegen, maar veel inwoners zullen hen nooit leren kennen of weten waar zij voor staan. U bent heel dichtbij, en toch zo ver weg.
 

André Krouwel is politicoloog VU en wetenschappelijk directeur Kieskompas, andre.krouwel@vu.nl, @AndréKrouwel