VNG Magazine nummer 14, 21 september 2018

Auteur: Paul van der Zwan

De stadsstraten raken voller en voller. Auto’s, busjes en vrachtwagens veroorzaken opstoppingen. Slecht voor de bereikbaarheid én voor het milieu. Gemeenten gaan vanzelfsprekend op zoek naar oplossingen.

Voor personenauto’s hebben veel gemeenten al oplossingen gevonden. Deze worden vaak geweerd uit de binnensteden. Gemeenten hebben het parkeren in het centrum veelal bemoeilijkt, parkeergarages vormen vaak het prijzige alternatief. Maar voor vervoerders van pakketten en vrachten voldoen deze oplossingen vaak niet. Hun busjes en vrachtauto’s moeten de klant nu eenmaal bedienen. Maar er zijn voldoende alternatieven. 

Bierboot

Utrecht was er wat dat betreft vroeg bij. Al in 1996 bracht de gemeente de eerste zogeheten bierboot in de vaart om het verkeer, bruggen en wegen te ontzien: het zware vrachtverkeer vormde immers een grote last. 
Havenmeester Frank van Kleef: ‘De term bierboot dekt de lading niet helemaal, het gaat om bevoorrading van de horeca van verschillende producten, niet alleen bier.’
Veel horecabedrijven in het centrum liggen aan de grachten met daarnaast de werven. Die liggen ongeveer 2,5 meter onder straatniveau. ‘Vanaf de werf loop je zo de werfkelders in, erg makkelijk dus bij de bevoorrading.’
De werfkelders lopen voor een deel onder de straat en voor een ander deel onder de huizen. ‘Zware vrachtwagens mogen niet op de weg boven de kelders rijden. Dat was ook een belangrijke overweging om destijds met de bierboot te beginnen. Aardig daarbij is dat we de werven nu weer gebruiken waar ze eeuwen geleden voor bedoeld waren.’
De eerste bierboot was een dieselboot. Een aantal jaar geleden is deze vervangen door een boot met elektrische motor. ‘Dat is uiteraard gedaan uit milieuoverwegingen.’ 
De gemeente kent enkele speciale inlaadplaatsen voor grote vrachtwagens. Van Kleef: ‘Die liggen buiten de milieuzone.’ Een aantal groothandelsbedrijven ligt aan het water. ‘De bierboot vaart daar letterlijk voor de deur. De vracht kan zo, via een kraan, aan boord worden gehesen.’
De bierboot vaart vijf dagen in de week. ‘Bij extreme drukte zetten we de oude dieselboot ook nog wel in. Dat is hooguit anderhalve dag per week.’

De gemeente is zeer tevreden over de bierboot. Of deze leidt tot minder verkeersopstoppingen valt volgens Van Kleef moeilijk te meten. ‘Maar wat niet over de weg wordt vervoerd, is per definitie verlichting van verkeersdrukte over de weg.’ Een elektrische bierboot is uiteraard milieuvriendelijk. De uitstoot van bijvoorbeeld koolstof- en stikstofdioxide is te verwaarlozen. Niet vreemd dus dat Utrecht regelmatig vragen van andere gemeenten krijgt over het concept.
Naast de bierboot heeft Utrecht een afvalboot in de vaart. ‘Die haalt afval op bij voornamelijk bedrijven, maar ook wel bij een enkele woning. Deze is eveneens elektrisch, dus de belasting voor het milieu is zeer gering.’ En net als de bierboot draagt ook de afvalboot bij aan het tegengaan van verkeerscongestie in de stad.

Pakket- en briefautomaten

Door de groeiende populariteit van internetverkoop zijn busjes van pakketbezorgers niet meer weg te denken uit het straatbeeld. De schaduwkant: ze zorgen voor opstoppingen en belasten het milieu.

Mede daarom steunde Tilburg vorig jaar het initiatief van PostNL voor de plaatsing van Pakket- en briefautomaten (PBA’s). Elk PBA heeft een brievenbus met twee openingen en lockers in verschillende formaten voor pakketten en is geschikt om pakketten te versturen en ontvangen. Tevens fungeert de automaat als brievenbus. Een consument ontvangt voor een pakket per sms of e-mail een unieke code om de automaat te openen.
De kasten van PostNL zijn twee meter breed en hoog, vijftig centimeter diep en hebben een oranje kleur. Beleidsmedewerker Michiel de Voogd van Tilburg: ‘Het zijn dus best opvallende automaten. PostNL had er aanvankelijk twaalf geplaatst, maar later bleek dat daar een vergunning voor nodig is.’ Vandaar dat de gemeente een grotere rol heeft bij de ruimtelijke inpassing van de PBA’s. ‘Het is belangrijk dat je erbij kunt parkeren en natuurlijk ook of ze bijvoorbeeld het zicht op een monument niet hinderen.’

Van de twaalf geplaatste PBA’s moeten er tien herplaatst worden én de kleurstelling van de meeste PBA’s wordt aangepast: oranje met grijs. Dit gebeurt allemaal in goed overleg tussen de gemeente en PostNL. De Voogd: ‘Het aantal vervoersbewegingen in de stad is duidelijk afgenomen. Dat past dus goed bij ons beleid om het autoverkeer in de stad terug te dringen. Ook andere aanbieders van pakketten hebben interesse getoond. We staan er uiteraard voor open.’

Elektrisch vrachtwagentje

Een goed bereikbare en schone binnenstad is voor de gemeente Zutphen eveneens een gewenst doel. Net als economisch goed functioneren overigens. Beide komen samen in de bevoorrading van de binnenstad met behulp van een elektrisch vrachtwagentje. 

De stadsdistributie wordt verzorgd door de Stichting Stadsdistributie Stedendriehoek, een professioneel bedrijf. Wethouder Harry Matser (GroenLinks) legt uit hoe het werkt: ‘Leveranciers geven hun goederen af op een naastgelegen bedrijventerrein. Daar worden de goederen op de elektrische vrachtwagen geladen. Deze neemt een speciale route, onder andere over een aantal brede fietspaden, om de goederen in de binnenstad af te leveren. Afval kan ook mee terug worden genomen.’

De gemeente was een aantal jaren geleden direct enthousiast over het initiatief. ‘Daarom hebben we bijvoorbeeld een kleine bijdrage geleverd aan de financiering van het voertuig.’ En door middel van een ontheffing zorgt Zutphen ervoor dat het vrachtwagentje de binnenstad in mag in het wandelgebied, met ruimere tijden dan die voor de traditionele bevoorrading gelden. 
Concrete cijfers over het gebruik van het wagentje heeft de gemeente niet, maar volgens Matser neemt het wel toe. ‘Mede daardoor is het aantal vrachtwagenbewegingen met vijftien per dag afgenomen. Vergeet niet dat dat in de regel vrij grote dieselwagens zijn.’ De wethouder juicht het daarom toe dat het bedrijf bezig is met de aanschaf van een tweede elektronisch vrachtwagentje. ‘De gemeente levert daar weer een bijdrage aan.’

Toch kan er naar het oordeel van Matser op het gebied van bevoorrading van de binnenstad nog wel het een en ander beter. ‘Het zou mooi zijn als we met de verschillende steden in Gelderland kunnen toewerken naar elektrische bevoorrading van de binnensteden, zodat we massa kunnen maken en de logistieke dienstverleners eenduidigheid kunnen bieden in de wijze van bevoorrading.’

Elektrische vrachtfiets

Een groot deel van goederen die in en uit de stad worden gebracht, kan ook met een vrachtfiets worden vervoerd. Vandaar dat het programma Beter Benutten Zwolle-Kampen ondernemers die dagelijks met een busje of (vracht)auto spullen naar en uit de stad vervoeren, korting geeft op de aanschaf van hun eerste elektrische vrachtfiets. Miranda Volker, logistiek makelaar, die door de provincie Overijssel wordt aangestuurd: ‘Het is bedoeld voor een betere bereikbaarheid van steden, die steeds meer dicht zitten. Daarnaast is het milieu in de steden zeer gebaat bij de elektrische vrachtfietsen.’
De vrachtfietsen besparen de ondernemers ook nog eens kosten. ‘Elektrisch rijden is goedkoper dan rijden op fossiele brandstoffen. Bovendien zijn de bestelbusjes vaak maar half gevuld en dat maakt de brandstofkosten relatief hoog.’ De bijdrage aan de vrachtfiets is maximaal 1500 euro en is via het programma Beter Benutten van het Rijk, regionale overheden en het bedrijfsleven, mede betaald door de gemeenten. Volker: ‘Een elektrische maaltijdbezorgfiets kost zo’n 2000 euro, een elektrische bakfiets voor grotere pakketten koop je vanaf 4000 euro.’
De actie is een succes: drie regio’s (Zwolle-Kampen, Twente en de Stedendriehoek) hebben gemiddeld bijgedragen in de aanschaf van zo’n tien fietsen per regio. De budgetten zijn nu op, maar de regio’s gaan meer geld uittrekken voor de regeling.

 

Maaltijden per drone

Een vers bereide maaltijd binnen vier minuten thuisbezorgd krijgen. Niet doordat de maaltijdbezorger vrijwel om de hoek zit, maar door hulp van een drone. Het klinkt als toekomstmuziek, maar in de IJslandse hoofdstad Reykjavik is het al werkelijkheid, zo schrijft Tweakers, een Nederlandstalige website over technologie. Een filmpje toont hoe dat in zijn werk gaat. De drone levert het eten nog niet voor de deur af, maar op een veldje aan een baai. Daar haalt de bezorger de maaltijd op, die hij vervolgens thuisbezorgt. Over de weg zou de bezorging twintig minuten duren. Behalve tijdwinst zou dronebezorging kostenbesparing opleveren. 
Ook in Nederland experimenteren bedrijven met bezorging per drone. Voor maart dit jaar stond een test gepland met drie drones die vanaf Lauwersoog medicijnen vervoeren naar Schiermonnikoog, een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, UMCG ambulancezorg en de ANWB. ‘Door technische problemen en slechte weersomstandigheden konden niet alle tests plaatsvinden zoals de initiatiefnemers zich hadden voorgenomen’, aldus een woordvoerder van de gemeente Schiermonnikoog. De test vindt nu binnenkort plaats. Een precieze datum is nog niet bekend omdat dit afhangt van het weer. Waarom duurt het nu zo lang voor een nieuwe poging wordt gedaan om de test uit te voeren? ‘Eerst hebben we het broedseizoen gehad. Drones zouden vogels kunnen afschrikken, daarom is afgeraden om in die periode te vliegen. Aansluitend is het hoogseizoen op Schiermonnikoog. De landingsplek voor de drones ligt vlak bij de haven. Door extra bootovertochten en verkeersbewegingen is afgeraden om in die periode te testen.’
 

Vervoer per buis

Of het een alternatief is voor mensen met vliegangst, valt te bezien, maar als de plannen van het bedrijf Hardt Hyperloop werkelijkheid worden, wordt razendsnel openbaar vervoer door vacuüm buizen mogelijk. Internationaal zelfs, dankzij de hyperloop. Hoofd marketing Jelte Altena: ‘De voertuigen worden aangedreven door magneten, waardoor zeer hoge snelheden kunnen worden bereikt. Per passagier verbruikt de hyperloop ongeveer dertig maal minder energie dan het vliegtuig.’ Zo ver is het overigens nog niet. Eerst moet nog uitvoerig getest worden. In Delft ligt inmiddels een testfaciliteit van dertig meter klaar. ‘Ik verwacht dat die voor het eind van dit jaar ook testklaar is.’ Maar ook over een langer stuk moet de hyperloop beproefd worden. ‘Vermoedelijk komt er een baan van enkele kilometers in Flevoland.’