Foort vn Oosten

VNG Magazine nummer 20, 20 december 2019

Auteur: Foort van Oosten, burgemeester van Nissewaard

Privacybescherming is belangrijk, maar de regels moeten niet zo rigide zijn dat het hulp aan kwetsbare mensen belemmert, betoogt burgemeester Foort van Oosten van Nissewaard.

Een verwarde man die overlast veroorzaakt en geen passende zorg ontvangt omdat we zijn achtergronden niet kennen. Een vrouw met een uitkering die blijkbaar geld genoeg heeft om een café te beginnen. En twee minderjarige broers die op het rechte pad hadden kunnen blijven als hulpverleners hadden geweten dat hun oudste (criminele) broer weer thuis woont. Drie voorbeelden van zaken waar de samenleving last van heeft en die het vertrouwen in overheid en rechtsstaat ondermijnen. De oorzaak zijn de privacyregels, die de mogelijkheden om persoonlijke gegevens uit te wisselen te veel beperken.

Bij elk van deze voorbeelden zijn meerdere instanties betrokken, op het gebied van veiligheid, integriteit, zorg, werk en inkomen. Ze moeten met elkaar samenwerken, maar lopen daarin vast. Want hoe kun je samenwerken als je geen gegevens mag delen en je dus niet over dezelfde informatie beschikt? Niet dus. Daarom blijven veel problemen onopgelost. Terwijl mensen die hulp nodig hebben, daarvan verstoken blijven.

Overlast verwarde man

Concreet. Eerst de verwarde man. De burgemeester kan optreden, maar voor een blijvende oplossing is meer nodig. Om erachter te komen wat, moet de burgemeester meer over hem weten. Krijgt hij bijvoorbeeld hulp vanuit de Wmo? Zijn andere instanties met hem bezig? De antwoorden kunnen bijdragen aan een oplossing. Maar de instanties die deze antwoorden kunnen geven, mogen dat niet. Het gaat om gezondheidsgegevens en die mogen ze voor dit doel niet delen. Het gevolg: de burgemeester komt niet te weten welke problemen de man heeft, noch welke hulp hij al ontvangt. Als de burgemeester optreedt, gebeurt dat dus ‘geïsoleerd’: niet in samenhang met eventuele andere maatregelen.

Uitkeringsfraude

Dan de vrouw met horeca-ambities. Hetzelfde probleem: de informatie is er, maar niet op alle plekken die nodig zijn. Terwijl de vrouw een uitkering ontvangt, vraagt ze een drank- en horecavergunning aan. Om een café te kunnen beginnen, heb je startkapitaal nodig. Blijkbaar beschikt zij daarover, dus heeft ze waarschijnlijk helemaal geen recht op die uitkering. Die informatie, behulpzaam bij fraudebestrijding, bereikt de burgemeester niet als hij of zij de aanvraag beoordeelt. Want uitkeringsinstanties mogen niet delen wie welke uitkering ontvangt.

Als de burgemeester optreedt, gebeurt dat dus ‘geïsoleerd’: niet in samenhang met eventuele andere maatregelen

Op verkeerde pad

Tot slot de broertjes. Zij komen uit een probleemgezin en zijn gemakkelijk te beïnvloeden. Met veel hulp zijn ze vooralsnog op het rechte pad gebleven. Dat geldt niet voor hun oudere broer. Na een gevangenisstraf woont hij sinds kort weer thuis, weet de burgemeester. Zijn terugkeer kan een negatieve invloed hebben op de jongens. Alle reden om hun hulpverleners te informeren. Maar de burgemeester mag dit niet. Het gevolg: ze ontlopen hun begeleiders, blijven weg van school en duiken op als drugsrunners.

Verruiming wetgeving

Vooropgesteld: privacybescherming is belangrijk. Maar de wetgeving mag niet te rigide zijn. We mogen persoonsgegevens nu niet gebruiken als ze voor een ander doel zijn vastgelegd dan waarvoor we ze nodig blijken te hebben. Dat werkt vaak niet als het gaat om openbare orde, veiligheid, fraudebestrijding en hulp aan kwetsbare mensen. Niet alleen tussen organisaties die op deze terreinen werkzaam zijn, ook daarbinnen zijn schotten ontstaan die verhinderen dat informatie die nodig is om het werk goed te doen, wordt gedeeld. En als er al ruimte is om gegevens te delen, dan durven betrokkenen dat vaak niet. Bang voor claims, rechtszaken en negatieve publiciteit.

Daar moeten we vanaf. De wet moet ons – de mensen in de veiligheid, de hulpverlening en het sociale domein – de ruimte bieden om gegevens vast te leggen en te kunnen gebruiken als dat nodig is voor onze taken. Zoals het nu gaat, dat is aan onze inwoners soms niet uit te leggen en daar zijn zij de dupe van.

Foort van Oosten is burgemeester van Nissewaard en voorzitter van het Privacy Platform Eenheid Rotterdam, een overleg tussen gemeenten, politie, OM en diverse andere veiligheidsinstanties in de regio Rotterdam.

Schrijf ook een betoog voor VNG Magazine: redactie@vngmagazine.nl