6 tips voor een debuut zonder stress

Nummer 5, 23 maart 2018

Auteur: Rineke van Houten | Beeld: © Hans Sprangers

Uit het Nationaal Raadsledenonderzoek 2017 blijkt dat bijna de helft van de raadsleden naar eigen zeggen te weinig tijd heeft om het raadswerk naar behoren uit te voeren. Wat kun je doen om stress de baas te blijven? VNG Magazine vroeg het aan drie ervaringsdeskundigen.
 

1. Durf keuzes te maken


Met stip bovenaan het lijstje tips. Wees selectief in het aantal beleidsterreinen in je portefeuille, het aantal bijeenkomsten dat je bezoekt en de hoeveelheid tijd die je per agendapunt spendeert. ‘Nieuwe raadsleden beginnen vaak heel enthousiast en vol van idealen en ideeën’, ziet William van Zanen, griffier in Houten. ‘Maar het is moeilijk om weerstand te bieden aan het gemeentelijke organisatorische systeem, waarschuwt hij. ‘Voor je het weet, loopt je agenda vol en ben je alleen maar bezig met het lezen van stukken. Ik kan me niet voorstellen dat je daarvoor raadslid bent geworden, dus daar moet je voor waken.’ Zijn advies: stel een top 5 samen van haalbare doelen. Wat wil je de komende vier jaar bereiken en waar mogen de kiezers je op afrekenen? ‘Houd een richtlijn aan van wat jijzelf belangrijk vindt, waar je persoonlijk een raakvlak ziet. Pak het lijstje er af en toe bij en controleer of je nog op koers ligt.’

Weten wanneer je moet stoppen met het najagen van een doel hoort ook bij keuzes maken, zegt Maarten de Winter, deskundige in omgaan met tijd en aanbieder van workshops voor raadsleden. ‘Wees je bewust van je stokpaardjes. Je hebt nooit als enige de oplossing in bezit, je hebt altijd anderen nodig om het doel te realiseren. Dus enig gevoel hoe realistisch en zinvol je bezig bent, kan je enorm helpen.’


Er is niet meer tijd dan er is


2. Lees selectief


Teunis Reedijk, CDA-raadslid in Utrechtse Heuvelrug, werkte als beginnend raadslid tot ’s avonds laat in het gemeentehuis. ‘Als de mensen voorbij het verlichte raam liepen, wisten ze: Reedijk zit er nog steeds. Ik wilde alles weten’, herinnert hij zich glimlachend. Al snel leerde hij dat dat niet nodig is, ook niet als fractievoorzitter. ‘Begin met het lezen van een stuk met de conclusies, vervolgens de samenvatting en als je dan nog vragen hebt, blader je verder.’

Een collega van Van Zanen zei eens: ‘Raadswerk is de kunst van het niet lezen’. Van Zanen voegt daar aan toe: ‘Denk niet: o jee, ik krijg dit stuk, dus dan zal ik het wel moeten lezen. In principe zou je aan het raadsvoorstel genoeg moeten hebben, zo althans geldt dat in Houten. Daar moeten alle belangrijke afwegingen in staan. Als het niet jouw portefeuille betreft, kun je de bijlagen laten voor wat ze zijn.’

Is het raadsvoorstel onbegrijpelijk? Dat is jammer, want het kost tijd om een antwoord te vinden op je vragen. Daarom loont het te melden dat je niet tevreden bent. Zorg bijvoorbeeld dat de agendacommissie het terugstuurt naar de ambtenaar. Of organiseer zoals in Houten een jaarlijkse uitverkiezing van het beste raadsvoorstel. Helpt een cursus snellezen? De Winter denkt van niet. ‘Misschien ga je juist wel meer lezen en dan schiet je er niets mee op.’


Raadsleden bepalen nog te weinig hun eigen agenda


3. Maak in je fractie afspraken over werk- en taakverdeling


Een lastig uit te voeren tip voor raadsleden die moeite hebben met delegeren of een controlfreak zijn. ‘Loslaten’, adviseert Van Zanen. ‘Niet het werk van anderen dunnetjes overdoen of je collega-raadsleden controleren.’ Als fractie kun je de werkdruk ook verlichten door het maximaal aantal commissieleden of duo-raadsleden aan te leveren. Hij constateert dat dat in Houten niet altijd gebeurt. ‘Dat is een gemiste kans’, zegt hij. ‘Mijn advies is op tijd voldoende commissieleden te werven.’

Niet het werk van anderen dunnetjes overdoen


4. Durf ondersteuning te vragen


Van Zanen merkt dat raadsleden te weinig gebruikmaken van het recht op ambtelijke bijstand, geregeld in elke gemeentelijke organisatie. ‘Wees daar niet te bescheiden in. Vraag de griffie dingen voor je uit te zoeken, of vraag een ambtenaar input te leveren voor een initiatiefvoorstel. Raadsleden bepalen nog te weinig hun eigen agenda. Terwijl het met wat ondersteuning minder tijd kost dan je denkt en je er wel veel voldoening uit kunt halen. Het is jouw stuk dat ter sprake komt, dat straalt op je af, ook bij de kiezers.’

 

 


 


5. Wees terughoudend met moties


Vroeger sidderde het gemeentehuis als er een motie werd aangekondigd, weet Reedijk. ‘Nu komen er elke gemeenteraadsvergadering wel drie of meer.’ Zijn punt is: een motie of amendement voorbereiden kost tijd. Terwijl hij de zin ervan niet altijd ziet. ‘De meeste verdwijnen in een la. “We hebben wel een signaal afgegeven”, hoor ik dan. Tja. Ik zou zeggen: denk eerst over je doel en de kans van slagen. Anders zijn we elkaar aan het bezighouden.’  


Laat het raadslid nooit bezit nemen van je als persoon


6. Houd plezier in je werk


Dat gaat vanzelf als je erin slaagt de voorgaande tips in de praktijk te brengen. Van Zanen: ‘Ik vind het belangrijk dat je de energie vasthoudt. Je stopt veel tijd in het raadswerk, zorg dat je er iets voor terugkrijgt. Dat je iets bijdraagt, iets doet voor de burgers. Dan weet je waarvoor je al die uren draait. Als dat in disbalans raakt, worden het vier zware jaren.’

Je hoeft geen perfect werk af te leveren, zegt hij. ‘We hebben in Nederland gekozen voor een lekenbestuur, dus niemand verwacht dat je veertig uur per week inzetbaar bent. Houd dat voor ogen. Niemand heeft er wat aan als je halverwege overspannen moet afhaken.’

Reedijk adviseert de rollen gescheiden te houden. ‘Laat het raadslid nooit bezit nemen van je als persoon. Dan ben je er dag en nacht mee bezig als je niet uitkijkt. Probeer op tijd de knop om te zetten. Drink een biertje met het raadslid met wie je zojuist een pittig debat hebt gehad. Soms kom je gezamenlijk nog tot iets moois.’

De Winter bekijkt het probleem van de werkdruk liever van een andere kant. ‘De vraag waar je de tijd vandaan haalt, brengt je niet verder. Want er is niet meer tijd dan er is.’ Beter zou zijn, is zijn overtuiging, de kwaliteit van tijd te verbeteren. ‘Als je voldoening hebt in je werk, geeft dat energie en besteed je je tijd op een wijze die waardevol is. Dat heeft een positieve impact op je raadslidmaatschap en je leven.’

 

86 procent ervaart werkdruk

Maak keuzes, stuur op hoofdlijnen en overleg met de griffier, zijn de belangrijkste adviezen in de handreiking over werkdruk die de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden onlangs heeft uitgebracht. De aanbevelingen vloeien voort uit het vorig jaar uitgevoerde onderzoek onder raadsleden. De enquête bevestigt het beeld van een hoge werkdruk: 86 procent van de raadsleden ervaart werkdruk en 38 procent ervaart zelfs een (zeer) sterke werkdruk.

Uit het onderzoek kwam ook de suggestie naar voren de vergoeding voor raadsleden in gemeenten met minder dan veertigduizend inwoners te verhogen. Raadsleden in kleine gemeenten kunnen over het algemeen niet minder gaan werken omdat de lage vergoeding het gemiste salaris niet compenseert.